Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki fiilimsileri (eylemsileri) tanımamız ve özellikle sıfat-fiili bulmamız isteniyor. Sıfat-fiiller, fiillere belirli ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan kelimelerdir. Yani bir ismi niteleme veya belirtme görevi üstlenirler.
Sıfat-fiil eklerini hatırlayalım: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür, -dik/-dık/-duk/-dük, -ecek/-acak, -miş/-mış/-muş/-müş. Bu ekleri "Anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayarak aklımızda tutabiliriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Koşan çocuk yere düştü.
- Bu cümlede "koş-" fiiline "-an" eki gelerek "koşan" kelimesi oluşmuştur.
- "Koşan" kelimesi, "çocuk" ismini nitelemektedir. (Hangi çocuk? Koşan çocuk.)
- Fiil kökünden türemiş ve bir ismi nitelediği için "koşan" kelimesi bir sıfat-fiildir. Bu seçenek doğru cevaba çok benziyor.
- B) Çocuk koşarak geldi.
- Bu cümlede "koş-" fiiline "-arak" eki gelerek "koşarak" kelimesi oluşmuştur.
- "Koşarak" kelimesi, "geldi" fiilini nitelemektedir. (Nasıl geldi? Koşarak geldi.)
- Fiil kökünden türemiş ve bir fiili nitelediği için "koşarak" kelimesi bir zarf-fiildir (bağ-fiil). Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- C) Koşmak sağlıklıdır.
- Bu cümlede "koş-" fiiline "-mak" eki gelerek "koşmak" kelimesi oluşmuştur.
- "Koşmak" kelimesi, cümlede bir isim gibi kullanılmış ve cümlenin öznesi olmuştur.
- Fiil kökünden türemiş ve bir isim gibi kullanıldığı için "koşmak" kelimesi bir isim-fiildir (mastar). Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
- D) Koşu yarışması yapıldı.
- Bu cümlede "koşu" kelimesi, "koş-" fiilinden türemiş bir isimdir. Fiilimsi eklerinden birini almamıştır ve doğrudan bir varlığın (bir spor dalının) adıdır.
- "Koşu" kelimesi, "yarışması" kelimesiyle birlikte bir belirtisiz isim tamlaması oluşturmuştur.
- Bu kelime bir fiilimsi (sıfat-fiil, zarf-fiil veya isim-fiil) değildir, doğrudan bir isimdir. Bu nedenle bu seçenek doğru değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "koşan" kelimesinin fiil kökünden türeyip bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanıldığını açıkça görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
