6. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 2. senaryo Test 2

Aşağıdaki olaylardan hangisi, maddenin tanecikli yapıda olduğunu ve taneciklerin sürekli hareket halinde olduğunu doğrudan gösteren bir kanıt değildir?

A) Bir odaya sıkılan oda spreyinin kokusunun kısa sürede odanın her yerine yayılması.

B) Şekerin sıcak çayda kendiliğinden çözünmesi ve çayın her yerinin tatlanması.

C) Su dolu bardağın içine atılan mürekkep damlasının bir süre sonra suyun rengini değiştirmesi.

D) Buzdolabından çıkarılan bir şişe suyun, dış yüzeyinde su damlacıklarının oluşması.

Sevgili öğrenciler, bu soruda maddenin tanecikli yapıda olduğunu ve taneciklerin sürekli hareket halinde olduğunu doğrudan gösteren bir kanıt olmayanı bulmamız isteniyor. Maddenin tanecikli yapısı ve taneciklerin sürekli hareket halinde olması, özellikle difüzyon (yayılma) ve çözünme gibi olaylarla gözlemlenir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Bir odaya sıkılan oda spreyinin kokusunun kısa sürede odanın her yerine yayılması.

  Bu olay, oda spreyi taneciklerinin (gaz halinde) havada bulunan diğer gaz tanecikleriyle sürekli çarpışarak ve hareket ederek odanın her yerine dağılmasıdır. Bu duruma difüzyon denir ve maddenin taneciklerinin sürekli hareket halinde olduğunun çok açık bir kanıtıdır.

• B) Şekerin sıcak çayda kendiliğinden çözünmesi ve çayın her yerinin tatlanması.

  Şekerin çayda çözünmesi, şeker taneciklerinin su tanecikleri arasına dağılması demektir. Çayın her yerinin tatlanması ise çözünen şeker taneciklerinin çayın içinde hareket ederek homojen bir şekilde yayılması (difüzyon) sonucudur. Bu da taneciklerin hareketliliğini ve birbiri arasına karışabildiğini gösterir.

• C) Su dolu bardağın içine atılan mürekkep damlasının bir süre sonra suyun rengini değiştirmesi.

  Mürekkep damlasındaki tanecikler, su tanecikleri arasında sürekli hareket ederek ve çarpışarak zamanla tüm suya yayılır ve suyun rengini değiştirir. Bu da tıpkı oda spreyi örneği gibi doğrudan bir difüzyon olayıdır ve taneciklerin sürekli hareket halinde olduğunu kanıtlar.

• D) Buzdolabından çıkarılan bir şişe suyun, dış yüzeyinde su damlacıklarının oluşması.

  Bu olay yoğuşma (kondenzasyon) olarak adlandırılır. Şişe soğuk olduğu için, havadaki su buharı (gaz halindeki su tanecikleri) şişenin soğuk yüzeyine çarptığında enerji kaybeder ve sıvı hale geçerek su damlacıklarını oluşturur. Bu olay maddenin tanecikli yapıda olduğunu dolaylı olarak gösterse de, taneciklerin *sürekli hareket halinde olup yayıldığını veya karıştığını* doğrudan gösteren bir kanıt değildir. Daha çok bir hal değişimi (gazdan sıvıya geçiş) olayıdır ve sıcaklık farkından kaynaklanır. Diğer seçeneklerdeki gibi taneciklerin bir ortamda kendiliğinden yayılması veya karışması durumu söz konusu değildir.

Bu durumda, A, B ve C seçenekleri maddenin tanecikli yapıda olduğunu ve taneciklerin sürekli hareket halinde olduğunu doğrudan gösteren difüzyon veya çözünme olaylarıyken, D seçeneği bir hal değişimi (yoğuşma) olayıdır ve bu durumu doğrudan kanıtlamaz.

Cevap D seçeneğidir.