Bir bitkinin fotosentez hızını etkileyen faktörleri incelemek için yapılan bir deneyde, bitki farklı ortamlara konularak fotosentez hızı ölçülmüştür. Aşağıdaki tabloda deney sonuçları gösterilmiştir:
- Ortam 1: Yüksek ışık şiddeti, $25^\circ \text{C}$ sıcaklık, bol su, %$0.03$ karbondioksit
- Ortam 2: Yüksek ışık şiddeti, $25^\circ \text{C}$ sıcaklık, bol su, %$0.10$ karbondioksit
Yukarıdaki deney sonuçlarına göre, fotosentez hızını etkileyen faktörlerden hangisi ile ilgili bir çıkarım yapılabilir?
A) Işık şiddetinin fotosentez hızına etkisi
B) Sıcaklığın fotosentez hızına etkisi
C) Suyun fotosentez hızına etkisi
D) Karbondioksit miktarının fotosentez hızına etkisi
Sevgili öğrenciler, bilimsel deneyler yaparken, bir faktörün etkisini doğru bir şekilde anlayabilmek için diğer tüm faktörleri sabit tutmamız, yani kontrollü bir deney ortamı oluşturmamız çok önemlidir. Bu sayede, gözlemlediğimiz herhangi bir değişikliğin, sadece bizim değiştirdiğimiz faktörden kaynaklandığından emin olabiliriz.
- Öncelikle, deneyde verilen iki ortamın koşullarını dikkatlice inceleyelim ve hangi faktörlerin sabit tutulduğunu, hangi faktörün ise değiştirildiğini belirleyelim.
- Ortam 1'in koşulları: Yüksek ışık şiddeti, $25^\circ \text{C}$ sıcaklık, bol su, %$0.03$ karbondioksit.
- Ortam 2'nin koşulları: Yüksek ışık şiddeti, $25^\circ \text{C}$ sıcaklık, bol su, %$0.10$ karbondioksit.
- Şimdi bu iki ortamı karşılaştıralım:
- Işık şiddeti her iki ortamda da "Yüksek" olarak belirtilmiştir. Yani ışık şiddeti sabittir.
- Sıcaklık her iki ortamda da "$25^\circ \text{C}$" olarak belirtilmiştir. Yani sıcaklık sabittir.
- Su miktarı her iki ortamda da "bol su" olarak belirtilmiştir. Yani su miktarı sabittir.
- Karbondioksit miktarı Ortam 1'de %$0.03$ iken, Ortam 2'de %$0.10$'dur. Gördüğünüz gibi, karbondioksit miktarı değiştirilmiştir.
- Deneyde sadece karbondioksit miktarı değiştirildiği ve diğer tüm faktörler (ışık şiddeti, sıcaklık, su miktarı) sabit tutulduğu için, bu deney sonuçlarına bakarak fotosentez hızındaki herhangi bir değişimin karbondioksit miktarındaki farklılıktan kaynaklandığını söyleyebiliriz. Bu da bize karbondioksit miktarının fotosentez hızına etkisini inceleme imkanı verir.
Cevap D seçeneğidir.
