7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1

🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz Fiilimsiler, Cümlenin Ögeleri, Yazım Kuralları, Noktalama İşaretleri ve Anlatım Bozuklukları gibi temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konuları iyi kavramak çok önemli!

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiilin bazı özelliklerini taşıyan ama tam bir fiil gibi çekimlenemeyen sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.

• Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
• Fiilimsiler, fiiller gibi nesne alabilirler.
• Fiilimsiler, kip ve kişi ekleri almazlar, yani çekimli fiil değillerdir.

📌 İsim-Fiiller (Ad Eylemler)

Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek türetilen, cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir. "Mayışmak" kodlaması ile eklerini aklında tutabilirsin.

• Ekleri: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek)
• Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okuma - isim-fiil)
• Örnek: Onunla tanışmak bana iyi geldi. (Tanışmak - isim-fiil)
• Örnek: Bu bakışı hiç unutamam. (Bakış - isim-fiil)

💡 İpucu: Bazı isim-fiiller zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybedebilir. Örneğin "dondurma", "çakmak", "yemek", "dolma" kelimeleri artık birer nesnenin adı olmuştur.

📌 Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)

Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek türetilen, cümlede sıfat görevinde kullanılan fiilimsilerdir. "Anası mezar dikecekmiş" kodlaması ile eklerini hatırlayabilirsin.

• Ekleri: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük / -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş)
• Örnek: Koşan çocuk düştü. (Koşan - sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler)
• Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Gelecek - sıfat-fiil, "günler" ismini niteler)
• Örnek: Tanıdık yüzler gördüm. (Tanıdık - sıfat-fiil, "yüzler" ismini niteler)

⚠️ Dikkat: Sıfat-fiillerin niteledikleri isim düştüğünde, bu sıfat-fiiller "adlaşmış sıfat-fiil" olur. Örneğin "Koşanlar düştü." cümlesindeki "koşanlar" kelimesi "koşan insanlar" anlamına gelir ve adlaşmıştır.

📌 Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller / Ulaçlar)

Fiillere çeşitli ekler getirilerek türetilen, cümlede zarf görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Genellikle fiilin zamanını veya durumunu bildirirler.

• Yaygın Ekleri: -ken, -alı (-eli), -maden (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -unca), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-tıkça), -r...-mez, -a...-a, -casına (-cesine), -maksızın (-meksizin), -dığında (-diğinde) gibi birçok eki vardır.
• Örnek: Gülerek içeri girdi. (Gülerek - zarf-fiil, "nasıl girdi?" sorusuna cevap verir)
• Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Çalışırken - zarf-fiil, "ne zaman uyuyakalmışım?" sorusuna cevap verir)
• Örnek: Kitabı okuyup bitirdi. (Okuyup - zarf-fiil, "nasıl bitirdi?" sorusuna cevap verir)

💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verirler.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve belirli görevleri olan sözcük veya sözcük gruplarıdır. Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi ve daha sonra diğer ögeleri bulmak önemlidir.

• Temel Ögeler: Yüklem, Özne
• Yardımcı Ögeler: Nesne (Düz Tümleç), Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı), Zarf Tümleci

📌 Yüklem

Cümlede yargıyı bildiren, işi, oluşu, hareketi veya durumu karşılayan temel ögedir. Cümlenin olmazsa olmazıdır ve genellikle cümlenin sonunda bulunur.

• Yüklem bir fiil olabileceği gibi, isim soylu bir sözcük de olabilir (ek fiil almış isimler).
• Yüklemi doğru belirlemek, diğer ögeleri bulmanın anahtarıdır.
• Örnek: Çocuk parkta oynuyor. (Oynuyor - fiil yüklem)
• Örnek: Bu ev çok güzeldi. (Güzeldi - isim yüklem)

📌 Özne

Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. Yükleme sorulan "kim?" veya "ne?" sorularıyla bulunur.

• Gerçek Özne: Cümlede açıkça belirtilen ve işi yapan öznedir. (Ali kitap okuyor.)
• Gizli Özne: Cümlede açıkça yazılmayan ama yüklemin kişi ekinden anlaşılan öznedir. (Kitap okuyor. - O okuyor.)
• Sözde Özne: İşin başkası tarafından yapıldığı, öznenin işten etkilendiği durumlarda işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. (Kapı açıldı. - Kapı kendi kendine açılmaz, başkası açar.)

📌 Nesne (Düz Tümleç)

Öznenin yaptığı işten etkilenen ögedir. Yükleme sorulan "ne?", "neyi?", "kimi?" sorularıyla bulunur.

• Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir ve belirtme hal eki (-i, -ı, -u, -ü) alır. (Kitabı okudum. - Neyi okudum? Kitabı.)
• Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap verir ve hal eki almaz. (Kitap okudum. - Ne okudum? Kitap.)

📌 Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Yüklemin bildirdiği işin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır ve "kime, kimde, kimden; neye, nede, neden; nereye, nerede, nereden?" sorularına cevap verir.

• Örnek: Okula gittim. (Nereye gittim? Okula.)
• Örnek: Evde ders çalıştım. (Nerede çalıştım? Evde.)
• Örnek: Arkadaşımdan haber aldım. (Kimden haber aldım? Arkadaşımdan.)

📌 Zarf Tümleci

Yüklemin bildirdiği işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. "Nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye (yön zarfları)" gibi sorulara cevap verir.

• Örnek: Dün sinemaya gittik. (Ne zaman gittik? Dün.)
• Örnek: Koşarak geldi. (Nasıl geldi? Koşarak.)
• Örnek: Çok güldük. (Ne kadar güldük? Çok.)
• Örnek: Yukarı çıktı. (Nereye çıktı? Yukarı.)

📌 Yazım Kuralları

Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Sınavda özellikle büyük harflerin kullanımı, de/ki/mi'nin yazımı gibi konulara dikkat etmelisin.

📌 Büyük Harflerin Kullanımı

Büyük harflerin nerede kullanılacağını bilmek, yazım kurallarının temelidir.

• Cümleler büyük harfle başlar.
• Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, din adları vb.) büyük harfle başlar. (Örn: Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye, Türk, İslam)
• Unvanlar, lakaplar ve saygı sözleri özel adlarla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar. (Örn: Doktor Ayşe Hanım, Deli Petro)
• Kitap, dergi, gazete adları (özel adlar) büyük harfle başlar. (Örn: Milliyet Gazetesi, Çalıkuşu)
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923 Salı)

📌 "de" ve "ki" Bağlaçlarının Yazımı

"de" ve "ki"nin yazımı sıkça karıştırılan konulardandır.

• Bağlaç olan "de": Ayrı yazılır ve "dahi, bile" anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Ben de gelirim. / Sen de mi geldin?)
• Ek olan "-de": Bitişik yazılır ve bulunma hal ekidir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kimse yok. / Kalem bende.)
• Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve genellikle iki cümleyi bağlar. (Örn: Duydum ki gelmişsin. / Bilirim ki sen haklısın.)
• Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve ilgi eki veya sıfat yapan ektir. (Örn: Evdeki hesap, çarşıya uymaz. / Seninki daha güzel.)

📌 "mi" Soru Ekinin Yazımı

"mi" soru eki her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeye göre ünlü uyumuna uyar.

• Kendinden önceki kelimeden ayrı, kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır.
• Örnek: Geliyor musun? / Çalıştı mı? / Güzel mi güzel. (Pekiştirme anlamı da katabilir.)

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmemizi, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmamızı sağlar.

📌 Virgül (,)

Virgülün birçok görevi vardır, en önemlileri şunlardır:

• Birbiri ardınca sıralanan eş görevli sözcük veya sözcük gruplarını ayırmak için kullanılır. (Örn: Pazardan elma, armut, muz aldım.)
• Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örn: Geldi, oturdu, bekledi.)
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır. (Örn: Ahmet, dün akşamki toplantıda çok önemli konulara değindi.)
• Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.

📌 Noktalı Virgül (;)

Noktalı virgül, virgülden daha güçlü bir duraklama işaretidir.

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır. (Örn: Erkek çocuklara Ali, Mehmet, Can; kız çocuklara Ayşe, Fatma, Elif adları verildi.)
• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. (Örn: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.)

📌 İki Nokta (:) ve Üç Nokta (...)

Bu işaretler de metinlerde önemli görevler üstlenir.

• İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. (Örn: Milli Edebiyat Dönemi sanatçıları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...)
• Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur veya alıntılarda atlanan yerleri belirtir. (Örn: Ne güzel bir gün...)

📌 Kesme İşareti (')

Kesme işareti, özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.

• Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırır. (Örn: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. / Ahmet'e söyle.)
• Kısaltmalara getirilen ekleri ayırır. (Örn: TBMM'ye, TDK'nin)
• Sayıya getirilen ekleri ayırır. (Örn: 1923'te, 7'nci madde)

📌 Anlatım Bozuklukları

Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru olması için anlatım bozukluklarından kaçınmak gerekir. Anlatım bozuklukları genellikle anlamsal ve yapısal olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.

📌 Anlamsal Bozukluklar

Cümlenin anlamından kaynaklanan bozukluklardır.

• Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya biri olmadan da cümlenin anlamının tamamlandığı sözcüklerin kullanılması. (Örn: "Karşılıklı mektuplaştılar." yerine "Mektuplaştılar." yeterlidir.)
• Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün cümlede kastedilen anlam dışında kullanılması. (Örn: "Bu olayda gençlerin payı azımsanmayacak kadar çoktu." yerine "önemsenmeyecek" olmalı.)
• Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanılması: Bir cümlede birbirine zıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması. (Örn: "Elbette bu işi mutlaka o yapmıştır." - Elbette ve mutlaka çelişir.)
• Deyim Yanlışları: Deyimlerin anlamına uygun kullanılmaması veya yanlış kelimelerle kullanılması. (Örn: "Göze girmek" yerine "gözden düşmek" kullanmak.)

📌 Yapısal Bozukluklar

Cümlenin yapısından (dil bilgisi kurallarından) kaynaklanan bozukluklardır.

• Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi bakımından uyumsuz olması. (Örn: "Çocuklar bahçede oynuyor." yerine "Çocuklar bahçede oynuyorlar." - İnsan dışı varlıklarda çoğul özne tekil yüklemle kullanılabilir, ancak insanlarda uyum gerekir.)
• Ek Fiil Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ek fiilin eksik kullanılması. (Örn: "O akıllı, çalışkan değildi." yerine "O akıllıydı, çalışkan değildi." olmalı.)
• Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar. (Örn: "Devlet ve özel okullar" yerine "Devlet okulları ve özel okullar" olmalı.)

📝 Unutma, düzenli tekrar ve bolca soru çözümü bu konuları pekiştirmene yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim! 🚀