Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş fiil bulunmaktadır?
A) Yeni evimiz oldukça geniş görünüyor.
B) Çocuklar bahçede neşeyle oynadı.
C) Misafirler yarın sabah gelecek.
D) Dedem bana masallar anlattı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki fiillerin yapılarını inceleyerek "türemiş fiil" olanı bulmamız isteniyor. Öncelikle "türemiş fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Türemiş Fiil: Bir isim köküne veya fiil köküne yapım eki (türetme eki) getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım ekleri, kelimenin anlamını veya türünü değiştirir. Örneğin, "göz" (isim) kelimesinden "-le" yapım ekiyle "gözle-" (fiil) türemesi veya "yaz-" (fiil) kelimesinden "-ıl" yapım ekiyle "yazıl-" (fiil) türemesi gibi.
- Basit Fiil: Hiçbir yapım eki almamış, sadece çekim ekleri (kip ve kişi ekleri) almış fiillerdir. Kök halindedirler. Örneğin, "gel-", "oku-", "gör-" gibi.
- Birleşik Fiil: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir. Örneğin, "yardım etmek", "gidebilmek", "düşeyazmak" gibi.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yeni evimiz oldukça geniş görünüyor.
- Bu cümledeki fiil "görünüyor"dur.
- Fiilin kökü "gör-"dür (görmek fiili).
- "Gör-" fiil köküne "-ün-" yapım eki gelerek "görün-" fiili oluşmuştur. ("Görmek" (to see) fiilinden "görünmek" (to appear, to be seen) fiili türemiştir.)
- Bu fiil, fiil kökünden yapım eki alarak türediği için türemiş fiildir.
- B) Çocuklar bahçede neşeyle oynadı.
- Bu cümledeki fiil "oynadı"dır.
- Fiilin kökü "oyun"dur (isim).
- "Oyun" isim köküne "-a-" yapım eki gelerek "oyna-" fiili oluşmuştur. ("Oyun" (game) isminden "oynamak" (to play) fiili türemiştir.)
- Bu fiil, isim kökünden yapım eki alarak türediği için türemiş fiildir.
- C) Misafirler yarın sabah gelecek.
- Bu cümledeki fiil "gelecek"tir.
- Fiilin kökü "gel-"dir (gelmek fiili).
- "Gel-" fiil köküne "-ecek" gelecek zaman eki gelmiştir. "-ecek" bir çekim ekidir, yapım eki değildir.
- Bu fiil, yapım eki almadığı için basit fiildir.
- D) Dedem bana masallar anlattı.
- Bu cümledeki fiil "anlattı"dır.
- Fiilin kökü "anla-"dır (anlamak fiili). (Aslında "anla-" fiili de "an" (isim) kökünden "-la-" yapım ekiyle türemiştir.)
- "Anla-" fiil köküne "-t-" yapım eki gelerek "anlat-" fiili oluşmuştur. ("Anlamak" (to understand) fiilinden "anlatmak" (to tell, to explain) fiili türemiştir.)
- Bu fiil, fiil kökünden yapım eki alarak türediği için türemiş fiildir.
Yukarıdaki analizde de görüldüğü gibi, A, B ve D seçeneklerindeki fiillerin hepsi türemiş fiil özelliklerini taşımaktadır. Ancak, bu tür sorularda genellikle en bariz veya tekil türemişlik özelliği gösteren fiil doğru cevap olarak kabul edilebilir. "Görünmek" fiili, "görmek" fiilinden "-ün" yapım ekiyle türemiş, açık ve net bir fiilden fiil türemiş fiil örneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
