🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için fiilimsiler, cümlenin ögeleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara hakim olmanız önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede yargı bildirmezler, yani çekimli bir fiil gibi zaman ve şahıs eki almazlar.
- İsim-fiiller (Ad Eylemler): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobidir." (Ne? Okumak)
- Örnek: "Onun bu gidişine çok üzüldük." (Nasıl gidiş? Gidiş)
- Sıfat-fiiller (Ortaçlar): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi bir ismi nitelerler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılırlar.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (Hangi çocuk? Koşan çocuk)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Hangi günler? Gelecek günler)
- Adlaşmış Sıfat-fiil Örneği: "Gelenler salona oturdu." (Gelen insanlar anlamında)
- Zarf-fiiller (Bağ Eylemler): Fiile "-ip, -arak, -meden, -ken, -alı, -ince, -dıkça, -r...mez, -esiye, -e...e, -casına" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden belirtirler.
- Örnek: "Koşarak eve gitti." (Nasıl gitti? Koşarak)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (Ne zaman uyudu? Çalışırken)
💡 İpucu: İsim-fiil eki "-ma / -me" ile olumsuzluk eki "-ma / -me"yi karıştırmamak için cümlede kelimenin isim mi fiil mi görevinde kullanıldığına dikkat edin. Örneğin: "Bu yazma eseri çok değerli." (isim-fiil) / "Sakın buraya yazma!" (olumsuz çekimli fiil)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. Örnek: "Dondurma", "Çakmak", "Dolma", "Danışma".
📝 Cümlenin Ögeleri
Cümledeki işi yapanı, işten etkileneni, işin yapıldığı yeri, zamanı veya biçimini belirten sözcük veya sözcük gruplarına cümlenin ögeleri denir. Ögeleri bulurken doğru soruları sormak çok önemlidir.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya durumu bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. Yüklem olmadan cümle olmaz.
- Örnek: "Çocuklar parkta neşeyle oynuyordu."
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Öğrenciler ders çalışıyor." (Kim çalışıyor? Öğrenciler)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. "Ne?" (belirtisiz nesne) veya "neyi?, kimi?" (belirtili nesne) sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Annem pasta yaptı." (Ne yaptı? Pasta - belirtisiz)
- Örnek: "Ben kitabı okudum." (Neyi okudum? Kitabı - belirtili)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin bildirdiği işin yapıldığı yeri, yönü veya bulunduğu durumu gösterir. "-e, -de, -den" eklerini alır. "Kime?, kimde?, kimden?, neye?, neyde?, neyden?, nereye?, nerede?, nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Dedem köyden geldi." (Nereden geldi? Köyden)
- Örnek: "Kitapları masaya koydum." (Nereye koydum? Masaya)
- Zarf Tümleci (Belirteç Tümleci): Yüklemi durum, zaman, miktar, yer-yön veya sebep yönünden tamamlayan ögedir. "Nasıl?, ne zaman?, ne kadar?, niçin?, neden?" gibi sorularla bulunur.
- Örnek: "Çocuk hızla koştu." (Nasıl koştu? Hızla)
- Örnek: "Yarın sinemaya gideceğiz." (Ne zaman gideceğiz? Yarın)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken her zaman önce yüklemi, sonra özneyi bulun. Diğer ögeleri bulurken soruları yükleme sorun.
✍️ Yazım Kuralları
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Özellikle "de/da", "ki" bağlaçlarının yazımı ve birleşik kelimelerin yazımı sıkça karıştırılır.
- "De/Da" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. "-te/-ta" şekli yoktur.
- Örnek: "Sen de bizimle gel." (Ayrı yazılır, çıkarınca anlam bozulmaz.)
- Örnek: "Kitap da defter de aldım."
- "-de/-da" Hal Ekinin Yazımı: Bulunma hal eki olan "-de/-da" her zaman bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. "-te/-ta" şekli olabilir.
- Örnek: "Evde kimse yok." (Bitişik yazılır, çıkarınca anlam bozulur.)
- Örnek: "Sınıfta öğrenciler var."
- "Ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam çok bozulmaz.
- Örnek: "O kadar yorgunum ki uyuyakalacağım."
- "-ki" Ekinin Yazımı: İyelik veya ilgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" her zaman bitişik yazılır. "Benimki", "Duvardaki resim" gibi.
- Örnek: "Senin kalemini kaybettim, benimkini kullanabilirsin."
- Örnek: "Bahçedeki çiçekler çok güzeldi."
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi gibi durumlarda birleşik kelimeler bitişik yazılır. Anlam kayması yoksa genellikle ayrı yazılır.
- Bitişik yazılanlar: "kuşburnu", "mirasyedi", "gecekondu", "kahvaltı" (kahve altı)
- Ayrı yazılanlar: "deniz anası", "yer elması", "ana dil", "hava yolu"
⚠️ Dikkat: "Ki" bağlacının ayrı mı bitişik mi yazılacağını anlamak için "ki"yi alan kelimeye "-ler" eki getirin. Anlamlı oluyorsa bitişik, olmuyorsa ayrı yazılır. (Örn: "Evdeki" -> "Evdekiler" (anlamlı, bitişik) / "Gel ki" -> "Gelkiler" (anlamsız, ayrı)). Ancak bu kural sadece sıfat yapan ve ilgi zamiri olan -ki için geçerlidir. Bağlaç olan 'ki' için geçerli değildir.
💡 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmemizi, cümleleri doğru okumamızı ve anlam karışıklığını gidermemizi sağlar.
- Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmaların sonuna konur.
- Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır. Sıralı cümleleri ayırır. Uzun cümlelerde özneden sonra kullanılır. Hitaplardan sonra konur.
- Örnek: "Pazardan elma, armut, muz aldık."
- Örnek: "Sevgili Arkadaşım,"
- Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenmelerin sonuna konur.
- Örnek: "Eyvah! Geç kaldım."
- İki Nokta (:) : Kendisinden sonra örnek verilecek cümlelerin veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur. Karşılıklı konuşmalarda konuşmacının adından sonra konur.
- Örnek: "Alışveriş listem: süt, ekmek, peynir."
- Tırnak İşareti (" ") : Başka birinden doğrudan aktarılan sözleri belirtmek için kullanılır. Cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen sözleri göstermek için de kullanılır.
- Örnek: Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
- Üç Nokta (...) : Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır.
- Örnek: "Ne kadar da güzel bir hava..."
💡 İpucu: Virgülün kullanılmadığı yerlere dikkat edin. Bağlaçlardan önce veya sonra, "ve, veya, ya da, ile" gibi kelimelerin yerine virgül konmaz.
🤔 Anlatım Bozuklukları
Cümlede bir düşüncenin açık, anlaşılır ve doğru bir şekilde ifade edilmesini engelleyen durumlara anlatım bozukluğu denir. İki ana başlık altında incelenir: Anlamsal (anlama dayalı) ve Yapısal (dil bilgisine dayalı).
- Anlamsal Bozukluklar:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya anlamı başka bir kelimede bulunan sözcüklerin kullanılması.
- Örnek: "Oraya gitmeden önce ilk önce beni ara." (İlk ve önce aynı anlamda)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir kelimenin cümlede uygun olmayan bir anlamda kullanılması.
- Örnek: "Bu durum öğrencilerin başarısını azımsıyor." (Küçümsüyor olmalıydı.)
- Deyim Yanlışlıkları: Deyimlerin anlamına uygun kullanılmaması veya değiştirilmesi.
- Örnek: "Çok çalıştı ve etekleri zil çaldı." (Etekleri tutuştu olmalıydı.)
- Yapısal Bozukluklar:
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya şahıs yönünden uyuşmaması.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor." (Oynuyorlar olmalıydı.)
- Ek Eylemin Yanlış Kullanımı: Ek eylemin eksik veya yanlış kullanılması.
- Örnek: "O çalışkan ama zeki değil." (O çalışkandı ama zeki değildi.)
- Tamlayan veya Tamlanan Eksikliği: Tamlamalarda eksiklik olması.
- Örnek: "Bu okulda çok kitap ve defter var." (Çok kitap ve çok defter var olmalıydı.)
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyun, gereksiz kelime olup olmadığını kontrol edin ve kelimelerin doğru anlamda kullanılıp kullanılmadığını sorgulayın.
📚 Anlam Bilgisi
Anlam bilgisi genellikle paragraf ve cümle anlamı üzerine kuruludur. Kelimelerin, deyimlerin, atasözlerinin ve cümlelerin taşıdığı anlamları kavramak önemlidir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Bir metinde yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. "Bu metin bize ne anlatmak istiyor?" sorusunun cevabıdır.
- Konu: Metinde üzerinde durulan kavram, olay veya durumdur. "Bu metin ne hakkında?" sorusunun cevabıdır.
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan veya detaylandıran düşüncelerdir.
- Deyimler ve Atasözleri: Genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Deyimler bir durumu anlatır, atasözleri ise öğüt verir veya genel bir yargı bildirir.
- Sözcükte Anlam: Eş anlamlı, zıt anlamlı, eş sesli kelimeler, gerçek, mecaz ve terim anlamları.
💡 İpucu: Paragraf sorularında önce soru kökünü okuyarak ne aradığınızı belirleyin, sonra paragrafı dikkatlice okuyun. Ana fikir genellikle giriş veya sonuç cümlelerinde bulunur.
🚀 Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözümü başarının anahtarıdır. Başarılar dilerim!
