🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 5. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel dil bilgisi konularını ve anlam bilgisini kolayca tekrar etmenizi sağlayacak şekilde hazırlandı. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışın!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılırlar, önündeki ismi nitelerler veya adlaşmış sıfat-fiil olurlar.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf görevinde kullanılır, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekini alan bazı kelimeler zamanla kalıcı isim olabilir (dondurma, çakmak, ekmek gibi). Bunlar artık fiilimsi sayılmaz.
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil gibi olumsuzluk eki (-me, -ma) alabilirler. "Gelmeyen öğrenci" örneğinde "gelmeyen" kelimesi sıfat-fiildir ve olumsuzluk eki almıştır.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümlenin anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturmasını sağlayan yapı taşlarıdır. Temel ve yardımcı ögeler olarak ikiye ayrılırlar:
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. (Ne yaptı? Kimdir? Nasıldır?)
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. Gizli özne veya gerçek özne olabilir. (Kim? Ne?)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır.
- Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. (Neyi? Kimi?)
- Belirtisiz Nesne: Hal eki almaz. (Ne?)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin anlamını yer yönünden tamamlar. "-e, -de, -den" hal eklerinden birini alır. (Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden?)
- Zarf Tümleci: Yüklemin anlamını durum, zaman, miktar, yer-yön veya sebep gibi yönlerden tamamlar. (Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Nereye? Niçin? Neden?)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işinizi kolaylaştırır. Diğer ögeleri bulurken soruları daima yükleme sorun.
📌 Yazım Kuralları
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Sınavda sıkça karşınıza çıkabilecek bazı kurallar şunlardır:
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum ve kuruluş adları büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazı ile yazılır (iki, beş, on beş), ancak para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılabilir. Sıra sayıları "-nci, -ncı" ekiyle veya nokta ile belirtilir (7. veya yedinci).
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kahvaltı, kaynana). Her iki kelime de anlamını koruyorsa veya birleşme sırasında ses olayı yoksa ayrı yazılır (deniz yolu, ana dil).
- "de/da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Sen de gel.). Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (Evde kal.).
- "ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (Duydum ki gelmiş.). Ek olan "-ki" bitişik yazılır (Evdeki hesap.). "ki" eki zamir veya sıfat yapabilir. "Çünkü, mademki, oysaki" gibi kalıplaşmış "ki"ler bitişik yazılır.
⚠️ Dikkat: "mi" soru eki her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır (Geldi mi? Gelecek miydi?).
📌 Noktalama İşaretleri
Yazılı anlatımda anlam karışıklığını önlemek, duraklamaları ve vurguları belirtmek için noktalama işaretleri kullanılır:
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, bazı kısaltmaların sonuna konur, sıra sayılarını belirtir.
- Virgül (,): Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır, hitaplardan sonra konur.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenmelerin sonuna konur.
- Tırnak İşaretleri (" "): Başkasına ait sözler, vurgulanmak istenen kelimeler veya eser adları tırnak içine alınır.
- Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırır, kısaltmalara gelen ekleri ayırır.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için veya sözün kesildiğini göstermek için kullanılır.
💡 İpucu: Noktalama işaretleri anlamı doğrudan etkiler. Örneğin, "Oku, baban gibi olma." ile "Oku baban gibi, olma." cümleleri farklı anlamlara gelir.
📝 Bu notları dikkatlice okuyup örnekleri anlamaya çalışın. Bol bol soru çözerek öğrendiklerinizi pekiştirin. Sınavda hepinize başarılar dilerim!
