Yazar, bahçedeki eski ahşap evin penceresinden dışarıyı seyrederken, gözleri uzaklara dalıp gitmişti. Pencerenin pervazı eskimiş, boyaları dökülmüştü. Bahçede rengarenk çiçekler açmış, mis gibi kokular etrafı sarmıştı. Uzaktaki dağların tepesinde bembeyaz karlar parlıyordu.
Bu parçada ağırlıklı olarak hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?
A) Açıklayıcı anlatım
B) Tartışmacı anlatım
C) Betimleyici anlatım
D) Öyküleyici anlatım
Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım.
- Öncelikle soruda verilen metni dikkatlice okuyalım ve yazarın neyi anlatmaya çalıştığına odaklanalım.
- Metinde yazar, bir pencereden dışarıyı seyrederken gördüklerini ve hissettiklerini aktarıyor. Burada bir olay anlatımından ziyade, bir anın ve mekanın özelliklerini aktarma çabası hissediliyor.
- Metindeki anahtar ifadelere ve bunların ne anlattığına bakalım:
- "Pencerenin pervazı eskimiş, boyaları dökülmüştü." Bu ifade, pencere pervazının fiziksel görünümünü, durumunu gözümüzde canlandırıyor.
- "Bahçede rengarenk çiçekler açmış, mis gibi kokular etrafı sarmıştı." Burada çiçeklerin rengi (görsel) ve kokusu (koku duyusu) ile ilgili ayrıntılar verilerek bahçenin atmosferi tasvir ediliyor.
- "Uzaktaki dağların tepesinde bembeyaz karlar parlıyordu." Bu cümle ise dağların ve karların görünümünü, rengini ve parlaklığını (görsel) detaylandırıyor.
- Gördüğümüz gibi, metin boyunca bir yerin (bahçe, pencere, dağlar) ve nesnelerin (pervaz, çiçekler, karlar) özellikleri, renkleri, kokuları ve görünümleri ayrıntılı bir şekilde gözümüzde canlandırılmaya çalışılmıştır. Yazar, adeta kelimelerle bir resim çizmektedir.
- Şimdi seçeneklerdeki anlatım biçimlerini ve özelliklerini hatırlayalım:
- A) Açıklayıcı anlatım: Bir konu hakkında bilgi vermek, öğretmek, tanımlamak amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir. Metnimizde bilgi verme veya bir kavramı açıklama amacı yoktur.
- B) Tartışmacı anlatım: Bir düşünceyi savunmak, okuyucuyu ikna etmek veya karşıt bir görüşü çürütmek amacıyla kullanılır. Metnimizde herhangi bir fikir savunulmuyor veya tartışılmıyor.
- C) Betimleyici anlatım: Varlıkların (insan, eşya, yer) belirgin özelliklerini, duyularımızla algıladığımız yönlerini (görünüş, renk, koku, ses, tat, doku) sözcüklerle okuyucunun zihninde canlandırma amacı taşır. Metnimizdeki "eskimiş", "boyaları dökülmüştü", "rengarenk", "mis gibi", "bembeyaz", "parlıyordu" gibi niteleyici sözcükler ve duyulara seslenen ifadeler, bu anlatım biçiminin temel özellikleridir.
- D) Öyküleyici anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman ve mekan içinde, kahramanlar eşliğinde anlatır. Olaylar zinciri ve hareketlilik ön plandadır. Metnimizde bir olay anlatımından çok, bir anın ve mekanın tasviri söz konusudur.
- Metindeki zengin sıfat kullanımı ve duyulara hitap eden detaylar (rengarenk çiçekler, mis gibi kokular, bembeyaz karlar) bize metnin temel amacının okuyucunun zihninde bir sahneyi canlandırmak olduğunu gösterir. Bu da betimleyici anlatımın en belirgin özelliğidir.
Bu analizler sonucunda, metinde ağırlıklı olarak bir yerin ve varlıkların özelliklerinin gözümüzde canlandırılmaya çalışıldığı, duyulara hitap eden ayrıntıların verildiği anlaşılmaktadır. Bu da bizi betimleyici anlatım biçimine götürür.
Cevap C seçeneğidir.
