Deneme, yazarın herhangi bir konu üzerindeki kişisel görüşlerini, duygu ve düşüncelerini kesin yargılara varmadan, kanıtlama amacı gütmeden samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. Yazar, okuyucuyla sohbet ediyormuş gibi bir üslup kullanır ve düşüncelerini öznel bir bakış açısıyla sunar.
Aşağıdaki metinlerden hangisi yukarıda özellikleri verilen yazı türüne örnek olabilir?
A) Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin her birinin kendine özgü atmosferik koşulları ve yörüngesel hareketleri vardır. Bu gezegenler arasında Dünya'nın yaşam için elverişli olmasının nedenleri bilimsel verilerle açıklanabilir.
B) Geçen yaz gittiğim Kapadokya gezisi, hayatımın en unutulmaz anılarından biriydi. Balonların gökyüzünü süslediği o eşsiz manzara karşısında büyülenmiştim. Her anı bir fotoğraf karesi gibi aklıma kazındı.
C) İnsan neden okur? Belki yeni dünyalar keşfetmek için, belki de kendi iç dünyasına yolculuk yapmak için. Okumak, sadece bilgi edinmek değil, aynı zamanda ruhu beslemek, düşünceyi genişletmek demektir bence.
D) Birleşmiş Milletler raporuna göre, dünya genelinde açlık çeken insan sayısı son $10$ yılda $20\%$ artış göstermiştir. Bu durum, küresel gıda güvenliği konusunda ciddi endişeleri beraberinde getirmektedir.
Sevgili öğrenciler, deneme türünün özelliklerini hatırlayarak seçenekleri tek tek inceleyelim. Deneme, yazarın kişisel görüşlerini, duygularını samimi bir dille, kanıtlama amacı gütmeden ve kesin yargılara varmadan anlattığı bir yazı türüdür. Yazar, okuyucuyla sohbet ediyormuş gibi bir üslup kullanır ve öznel bir bakış açısı sunar.
- A) seçeneği: "Güneş Sistemi'ndeki gezegenlerin her birinin kendine özgü atmosferik koşulları ve yörüngesel hareketleri vardır. Bu gezegenler arasında Dünya'nın yaşam için elverişli olmasının nedenleri bilimsel verilerle açıklanabilir." Bu metin, bilimsel gerçekleri ve nesnel bilgileri aktarmaktadır. Kişisel görüş veya duygulara yer vermez, kanıtlama ve bilgilendirme amacı güder. Bu nedenle deneme olamaz.
- B) seçeneği: "Geçen yaz gittiğim Kapadokya gezisi, hayatımın en unutulmaz anılarından biriydi. Balonların gökyüzünü süslediği o eşsiz manzara karşısında büyülenmiştim. Her anı bir fotoğraf karesi gibi aklıma kazındı." Bu metin, yazarın kişisel bir deneyimini ve duygularını anlatmaktadır. Ancak bir olayı veya anıyı aktardığı için daha çok anı veya gezi yazısı türüne yakındır. Deneme, bir düşünce veya kavram üzerine kişisel yorumlar getirmeyi hedefler, sadece bir olayı anlatmakla kalmaz.
- C) seçeneği: "İnsan neden okur? Belki yeni dünyalar keşfetmek için, belki de kendi iç dünyasına yolculuk yapmak için. Okumak, sadece bilgi edinmek değil, aynı zamanda ruhu beslemek, düşünceyi genişletmek demektir bence." Bu metin, "okumak" gibi genel bir konu üzerine yazarın kişisel düşüncelerini, yorumlarını ve duygularını ("bence") samimi bir dille ifade etmektedir. "Belki" ifadesi kesin yargılardan kaçındığını, "bence" ifadesi ise öznel bir bakış açısı sunduğunu gösterir. Okuyucuya soru sorarak sohbet havası yaratır. Tüm bu özellikler deneme türüne birebir uymaktadır.
- D) seçeneği: "Birleşmiş Milletler raporuna göre, dünya genelinde açlık çeken insan sayısı son $10$ yılda $20\%$ artış göstermiştir. Bu durum, küresel gıda güvenliği konusunda ciddi endişeleri beraberinde getirmektedir." Bu metin, nesnel verilere (Birleşmiş Milletler raporu, sayısal veriler) dayanarak bir durumu açıklamakta ve bilgilendirme amacı gütmektedir. Kişisel görüş veya duygulara yer vermez, kanıtlama amacı taşır. Bu nedenle deneme olamaz.
Yukarıdaki analizler sonucunda, deneme türünün tüm özelliklerini taşıyan metin C seçeneğinde verilmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
