"Gazetecilik, her şeyden önce bir sorumluluk işidir. Toplumun gözü, kulağı ve vicdanı olmak gibi ağır bir yükü omuzlar. Bu yükün altında ezilmemek için doğru, tarafsız ve dürüst olmak şarttır. Hele ki günümüzde, bilgi kirliliğinin had safhada olduğu bir dönemde, gazetecinin her yazdığı kelime, her attığı başlık, büyük bir titizlikle seçilmelidir. Aksi takdirde, kamuoyunu yanıltma ve toplumsal güveni sarsma gibi vahim sonuçlar doğurabilir."
Yukarıdaki fikra metninde altı çizili "toplumsal güveni sarsma" söz grubunun cümledeki görevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne
B) Belirtili Nesne
C) Belirtisiz Nesne
D) Zarf Tümleci
E) Dolaylı Tümleç
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen metindeki altı çizili söz grubunun cümledeki görevini bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyerek bu görevi birlikte tespit edelim:
- Öncelikle, cümlenin tamamını dikkatlice okuyalım: "Aksi takdirde, kamuoyunu yanıltma ve toplumsal güveni sarsma gibi vahim sonuçlar doğurabilir."
- Cümlenin yüklemini (eylemini) bulalım. Yüklem, cümlenin yargı bildiren temel ögesidir. Bu cümlede yüklem "doğurabilir" sözcüğüdür. (Doğurmak: sebep olmak, ortaya çıkarmak anlamında kullanılmıştır.)
- Şimdi, altı çizili söz grubunun görevini bulmak için yükleme sorular soralım. Nesneyi bulmak için yükleme "ne?" veya "kimi?" sorularını sorarız.
- Yükleme "Ne doğurabilir?" sorusunu sorduğumuzda, alacağımız cevap cümlenin nesnesini oluşturur.
- "Ne doğurabilir?" sorusunun cevabı: "kamuoyunu yanıltma ve toplumsal güveni sarsma gibi vahim sonuçlar"dır. Bu, cümlenin genel nesnesidir.
- Ancak soru bizden sadece altı çizili "toplumsal güveni sarsma" söz grubunun görevini istiyor. Bu söz grubu, yukarıdaki büyük nesne grubunun bir parçasıdır.
- Türkçede nesneler ikiye ayrılır:
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "kimi?", "neyi?" sorularına cevap verir ve ismin belirtme hâl eki (-i, -ı, -u, -ü) alır.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap verir ve ismin belirtme hâl ekini almaz.
- Altı çizili "toplumsal güveni sarsma" söz grubuna baktığımızda, bu bir isim-fiil grubudur ve belirtme hâl eki (-i) almamıştır. Cümlede "doğurabilir" yükleminin doğrudan etkilediği, ortaya çıkardığı bir durumu ifade etmektedir. "Ne doğurabilir?" sorusuna cevap veren ve belirtme hâl eki almayan bu tür söz grupları "belirtisiz nesne" görevi üstlenir.
- Burada "kamuoyunu yanıltma" ve "toplumsal güveni sarsma" ifadeleri, "vahim sonuçlar"ın ne tür sonuçlar olduğunu açıklayan, "doğurabilir" eyleminin doğrudan nesneleri olarak kabul edilir. "Gibi vahim sonuçlar" kısmı ise bu nesnelerin niteliğini belirten bir açıklama niteliğindedir.
Bu durumda, "toplumsal güveni sarsma" söz grubu, yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap verdiği ve belirtme hâl eki almadığı için belirtisiz nesne görevindedir.
Cevap C seçeneğidir.
