9. sınıf fizik 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 3

Açık hava basıncı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Açık hava basıncı, Torricelli deneyi ile ölçülebilir.

B) Rakım arttıkça açık hava basıncı azalır.

C) Açık hava basıncı, barometre adı verilen aletle ölçülür.

D) Açık hava basıncı, atmosferdeki gaz moleküllerinin ağırlığından kaynaklanır.

E) Açık hava basıncı, sıcaklık arttıkça artar.

Sevgili öğrenciler, açık hava basıncı günlük hayatımızda ve doğa olaylarında önemli bir rol oynayan temel bir fiziksel kavramdır. Bu soruda, açık hava basıncı ile ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyerek hangisinin yanlış olduğunu bulacağız.

• A) Açık hava basıncı, Torricelli deneyi ile ölçülebilir.

  Bu ifade doğrudur. İtalyan bilim insanı Evangelista Torricelli, 17. yüzyılda cıva kullanarak yaptığı deneyle atmosfer basıncının varlığını ve değerini ilk kez göstermiştir. Bu deney, bir ucu kapalı, içi cıva dolu bir tüpün cıva dolu bir kaba ters çevrilmesiyle yapılmış ve cıvanın belirli bir seviyede durduğunu gözlemlemiştir. Bu seviye, açık hava basıncının cıva sütununa uyguladığı basınçla dengelenmiştir.

• B) Rakım arttıkça açık hava basıncı azalır.

  Bu ifade de doğrudur. Rakım (deniz seviyesinden yükseklik) arttıkça, üzerimizdeki hava sütununun yüksekliği ve dolayısıyla ağırlığı azalır. Atmosferin büyük bir kısmı Dünya yüzeyine yakın bölgelerde yoğunlaşmıştır. Bu nedenle, dağlara çıktıkça veya bir uçakla yükseldikçe üzerimizdeki hava miktarı azaldığı için açık hava basıncı da azalır.

• C) Açık hava basıncı, barometre adı verilen aletle ölçülür.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur. Barometre, atmosfer basıncını ölçmek için özel olarak tasarlanmış bir alettir. Torricelli'nin cıvalı barometresi bunun ilk örneğidir. Günümüzde aneroid barometreler gibi farklı tipleri de yaygın olarak kullanılmaktadır.

• D) Açık hava basıncı, atmosferdeki gaz moleküllerinin ağırlığından kaynaklanır.

  Bu ifade de doğrudur. Dünya'yı saran atmosfer, çeşitli gaz moleküllerinden (azot, oksijen, argon vb.) oluşur. Bu gaz moleküllerinin her birinin bir kütlesi vardır ve yerçekimi etkisiyle Dünya yüzeyine doğru çekilirler. Bu moleküllerin toplam ağırlığı, birim yüzeye uyguladıkları kuvvete yani basınca neden olur. Bu basınca açık hava basıncı denir.

• E) Açık hava basıncı, sıcaklık arttıkça artar.

  Bu ifade yanlıştır. Sıcaklık arttıkça, gaz molekülleri daha hızlı hareket eder ve birbirlerinden uzaklaşma eğilimi gösterir. Bu durum, belirli bir hacimdeki gazın yoğunluğunun azalmasına neden olur. Yoğunluğu azalan hava, daha hafif hale gelir. Dolayısıyla, sıcaklık arttıkça hava genleşir, yoğunluğu azalır ve bu da genellikle açık hava basıncının azalmasına neden olur (alçak basınç alanları oluşur). Tam tersine, sıcaklık düştükçe hava yoğunlaşır ve basınç artar (yüksek basınç alanları oluşur).

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, E seçeneğindeki ifade açık hava basıncının sıcaklıkla ilişkisini yanlış belirtmektedir.

Cevap E seçeneğidir.