Ekosistemler, canlı ve cansız bileşenlerin bir araya gelerek oluşturduğu karmaşık sistemlerdir. Cansız (abiyotik) faktörler, canlıların yaşamını ve dağılımını doğrudan etkiler. Aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemdeki cansız faktörlerin canlılar üzerindeki etkilerine örnek olarak gösterilemez?
A) Bitkilerin fotosentez yapabilmesi için yeterli ışık şiddetinin olması.
B) Toprağın pH değerinin, o bölgede yaşayan bitki türlerinin belirlenmesinde rol oynaması.
C) Bir gölde çözünmüş oksijen miktarının, balık popülasyonunun büyüklüğünü etkilemesi.
D) Ortam sıcaklığının, poikiloterm (değişken vücut ısılı) canlıların metabolizma hızını değiştirmesi.
E) Bir aslanın, avını yakalamak için antilop sürüsünü takip etmesi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Ekosistemler, canlıların (biyotik faktörler) ve cansız çevrenin (abiyotik faktörler) birbiriyle sürekli etkileşim halinde olduğu karmaşık sistemlerdir. Bu soruda, cansız faktörlerin canlılar üzerindeki etkilerine örnek olmayan durumu bulmamız isteniyor. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bitkilerin fotosentez yapabilmesi için yeterli ışık şiddetinin olması.
- Burada "ışık şiddeti" cansız (abiyotik) bir faktördür. "Bitkilerin fotosentez yapması" ise canlıların (biyotik) temel bir yaşam faaliyetidir. Yeterli ışık, bitkilerin yaşamını ve büyümesini doğrudan etkiler. Dolayısıyla bu, cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine güzel bir örnektir.
- B) Toprağın pH değerinin, o bölgede yaşayan bitki türlerinin belirlenmesinde rol oynaması.
- "Toprağın pH değeri" cansız (abiyotik) bir özelliktir. "O bölgede yaşayan bitki türleri" ise canlı (biyotik) faktörlerdir. Her bitki türü belirli bir pH aralığında en iyi şekilde gelişir. Toprağın pH'ı, hangi bitkilerin yaşayıp hangilerinin yaşayamayacağını belirleyerek canlı dağılımını etkiler. Bu da cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine bir örnektir.
- C) Bir gölde çözünmüş oksijen miktarının, balık popülasyonunun büyüklüğünü etkilemesi.
- "Çözünmüş oksijen miktarı" cansız (abiyotik) bir faktördür (suda çözünmüş bir gaz). "Balık popülasyonunun büyüklüğü" ise canlı (biyotik) bir faktördür. Balıklar solunum için suya çözünmüş oksijene ihtiyaç duyar. Oksijen miktarı azaldığında balık popülasyonu küçülür veya ölür. Bu da cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine bir örnektir.
- D) Ortam sıcaklığının, poikiloterm (değişken vücut ısılı) canlıların metabolizma hızını değiştirmesi.
- "Ortam sıcaklığı" cansız (abiyotik) bir faktördür. "Poikiloterm canlıların metabolizma hızı" ise canlıların (biyotik) fizyolojik bir özelliğidir. Yılanlar, kertenkeleler gibi poikiloterm canlıların vücut sıcaklığı ortam sıcaklığına bağlıdır ve bu da onların metabolizma hızlarını, dolayısıyla hareketliliklerini ve yaşam döngülerini doğrudan etkiler. Bu da cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine bir örnektir.
- E) Bir aslanın, avını yakalamak için antilop sürüsünü takip etmesi.
- Burada "aslan" canlı (biyotik) bir faktördür (tüketici/yırtıcı). "Antilop sürüsü" de canlı (biyotik) bir faktördür (tüketici/av). Bu durum, bir canlının (aslan) başka bir canlıyı (antilop) avlaması, yani canlılar arası bir etkileşimdir (predasyon). Cansız bir faktörün canlılar üzerindeki etkisine örnek teşkil etmez.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, E seçeneği dışındaki tüm durumlar cansız faktörlerin canlılar üzerindeki etkilerini göstermektedir. E seçeneği ise canlılar arasındaki bir etkileşimi (av-avcı ilişkisi) anlatır.
Cevap E seçeneğidir.
