10. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo meb Test 2

İki farklı bakteri türü, aynı besin kaynağı için rekabet etmektedir. Bu durum, zamanla popülasyonlar üzerinde aşağıdaki etkilerden hangisine neden olabilir?

A) Her iki türün de popülasyon büyüklüğünün artmasına.

B) Türlerden birinin diğerini rekabetten eleyerek yok olmasına.

C) Her iki türün de ekolojik nişlerinin genişlemesine.

D) Türler arasında mutualist bir ilişkinin başlamasına.

E) Ortamdaki besin miktarının sürekli olarak artmasına.

Öncelikle soruyu anlayalım: İki farklı bakteri türü, aynı besin kaynağı için rekabet ediyor. Rekabet, sınırlı kaynaklar için canlılar arasında yaşanan bir etkileşimdir. Bu durumun popülasyonlar üzerindeki olası etkilerini adım adım inceleyelim.

• Rekabetin Tanımı: Canlılar, yaşamlarını sürdürmek ve üremek için besin, su, ışık, yaşam alanı gibi kaynaklara ihtiyaç duyarlar. Eğer bu kaynaklar sınırlıysa ve birden fazla tür aynı kaynakları kullanmaya çalışıyorsa, aralarında rekabet başlar. Bu durum, her iki türün de büyümesini ve üremesini olumsuz etkileyebilir.
• Sınırlı Kaynakların Etkisi: Soruda belirtildiği gibi, bakteriler "aynı besin kaynağı" için rekabet ediyor. Bu, besin miktarının sınırlı olduğu anlamına gelir. Sınırlı kaynaklar için yaşanan rekabet, uzun vadede türlerden birinin diğerine üstün gelmesine veya her iki türün de popülasyon büyüklüğünün azalmasına yol açabilir.
• Rekabetçi Dışlama İlkesi: Ekolojide "Rekabetçi Dışlama İlkesi" (Gause Yasası) olarak bilinen önemli bir prensip vardır. Bu ilkeye göre, eğer iki tür aynı sınırlayıcı kaynak için rekabet ediyorsa ve ekolojik nişleri (yaşam alanları, kaynak kullanımları ve yaşam stratejileri) tamamen örtüşüyorsa, uzun vadede bu türlerden biri diğerini rekabetten eleyerek yok edecektir. Daha verimli olan, kaynakları daha iyi kullanan veya daha hızlı üreyen tür hayatta kalır ve diğerini ortamdan uzaklaştırır.
• Seçeneklerin Değerlendirilmesi: Şimdi seçenekleri, rekabet ve ekolojik ilkeler ışığında inceleyelim:

A) Her iki türün de popülasyon büyüklüğünün artmasına: Sınırlı besin kaynağı varken ve rekabet yaşanırken, her iki türün de popülasyonunun aynı anda artması pek olası değildir. Kaynak kısıtlılığı, popülasyon büyüklüklerini sınırlar ve rekabet, bu büyümeyi daha da olumsuz etkiler.

B) Türlerden birinin diğerini rekabetten eleyerek yok olmasına: Bu, Rekabetçi Dışlama İlkesi'nin doğrudan bir sonucudur. Aynı sınırlı kaynak için rekabet eden iki türden biri, diğerine göre kaynakları daha verimli kullanır, daha hızlı ürer veya rekabete daha iyi adapte olur. Zamanla, üstün olan tür, diğerini ortamdan uzaklaştırır ve popülasyonunun yok olmasına neden olabilir. Bakteriler gibi hızlı üreyen ve aynı kaynaklara bağımlı türler için bu senaryo oldukça yaygındır.

C) Her iki türün de ekolojik nişlerinin genişlemesine: Rekabet, genellikle türlerin ekolojik nişlerini daraltmalarına (niş farklılaşması) veya farklı kaynakları kullanmaya yönelmelerine neden olur. Niş genişlemesi, genellikle rekabetin olmadığı veya az olduğu durumlarda, yani bir türün kaynakları serbestçe kullanabildiği zamanlarda gözlenir.

D) Türler arasında mutualist bir ilişkinin başlamasına: Mutualizm, her iki türün de fayda sağladığı bir iş birliği ilişkisidir. Rekabet ise kaynaklar için mücadele ve bir türün diğerine zarar verdiği veya olumsuz etkilediği bir durumdur. Bu iki ilişki türü birbirine zıttır ve rekabetin mutualizme dönüşmesi beklenmez.

E) Ortamdaki besin miktarının sürekli olarak artmasına: Soru, bakterilerin "aynı besin kaynağı için rekabet ettiğini" belirtiyor. Bu, besin kaynağının sınırlı olduğunu ve rekabete yol açtığını ima eder. Ortamdaki besin miktarının sürekli artması, rekabetin temelini ortadan kaldırır ve sorunun bağlamına uymaz.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, sınırlı kaynaklar için rekabet eden iki türden birinin, diğerini rekabetten eleyerek ortamdan uzaklaştırması en olası ve bilimsel olarak desteklenen senaryodur.

Cevap B seçeneğidir.