11. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 2. Senaryo Test 2

Kanda oksijenin taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi YANLIŞTIR?

A) Oksijenin büyük bir kısmı ($97\%$ kadarı) hemoglobin ile oksihemoglobin şeklinde taşınır.

B) Oksijenin az bir kısmı ($3\%$ kadarı) kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

C) Akciğer kılcallarında, oksijenin kısmi basıncı ($P_{O_2}$), doku kılcallarındaki $P_{O_2}$'den düşüktür.

D) Oksihemoglobin, doku kılcallarına geldiğinde oksijeni serbest bırakır.

E) pH değerinin düşmesi (asitliğin artması), hemoglobinin oksijene olan ilgisini azaltır.

Merhaba sevgili öğrenciler! Kanda oksijenin taşınması, vücudumuzun her hücresine yaşam veren hayati bir süreçtir. Bu soruda, oksijen taşınmasıyla ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyerek hangisinin yanlış olduğunu bulacağız. Haydi başlayalım!

• A) Oksijenin büyük bir kısmı ($97\%$ kadarı) hemoglobin ile oksihemoglobin şeklinde taşınır.

  Bu ifade doğrudur. Kanda taşınan oksijenin çok büyük bir kısmı, alyuvarların içinde bulunan hemoglobin molekülüne bağlanarak oksihemoglobin ($HbO_2$) şeklinde taşınır. Bu, hemoglobinin oksijen taşıma kapasitesini artırarak vücudun oksijen ihtiyacını karşılamasını sağlar.

• B) Oksijenin az bir kısmı ($3\%$ kadarı) kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Oksijenin küçük bir yüzdesi, doğrudan kan plazmasında çözünmüş halde bulunur. Bu çözünmüş oksijen, kanın kısmi oksijen basıncını ($P_{O_2}$) belirler ve oksijenin dokulara geçişinde önemli bir rol oynar.

• C) Akciğer kılcallarında, oksijenin kısmi basıncı ($P_{O_2}$), doku kılcallarındaki $P_{O_2}$'den düşüktür.

  Bu ifade yanlıştır. Oksijenin vücutta taşınma prensibi, gazların yüksek kısmi basınçtan düşük kısmi basınca doğru hareket etmesidir.

  • Akciğerlerde, alveollerdeki oksijenin kısmi basıncı ($P_{O_2}$) yüksektir. Bu yüksek basınç sayesinde oksijen, akciğer kılcallarındaki kana geçer. Dolayısıyla, akciğer kılcallarındaki kanın $P_{O_2}$'si, doku kılcallarındaki $P_{O_2}$'den çok daha yüksektir.
  • Doku kılcallarında ise dokular oksijeni sürekli kullandığı için $P_{O_2}$ düşüktür. Bu düşük $P_{O_2}$ sayesinde kan dolaşımındaki oksijen, doku hücrelerine geçer.
  Bu nedenle, akciğer kılcallarındaki $P_{O_2}$, doku kılcallarındaki $P_{O_2}$'den daha yüksek olmalıdır ki oksijen kana yüklenebilsin.

• D) Oksihemoglobin, doku kılcallarına geldiğinde oksijeni serbest bırakır.

  Bu ifade doğrudur. Akciğerlerde oksijene bağlanan hemoglobin (oksihemoglobin), kan dolaşımıyla doku kılcallarına ulaştığında, dokuların oksijen ihtiyacını karşılamak üzere oksijeni serbest bırakır. Bu serbest bırakma, dokulardaki düşük $P_{O_2}$, yüksek $CO_2$ kısmi basıncı ($P_{CO_2}$), düşük pH (asitlik) ve yüksek sıcaklık gibi faktörler tarafından kolaylaştırılır.

• E) pH değerinin düşmesi (asitliğin artması), hemoglobinin oksijene olan ilgisini azaltır.

  Bu ifade doğrudur ve Bohr etkisi olarak bilinir. Aktif çalışan dokularda (örneğin kaslarda) metabolizma sonucu $CO_2$ ve laktik asit gibi maddeler birikir. Bu durum pH'ı düşürerek ortamı daha asidik hale getirir. Asidik ortam, hemoglobinin oksijene olan bağlanma eğilimini azaltır ve oksijenin dokulara daha kolay bırakılmasını sağlar. Bu, dokuların artan oksijen ihtiyacını karşılamak için önemli bir adaptasyondur.

Yukarıdaki analizler sonucunda, C seçeneğindeki ifadenin yanlış olduğu açıkça görülmektedir.

Cevap C seçeneğidir.