11. sınıf biyoloji 2. dönem 1. yazılı 3. Senaryo Test 1

Kanda oksijen taşınması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksijenin çoğu, alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

B) Hemoglobin, oksijeni akciğer kılcallarında bağlar ve doku kılcallarında serbest bırakır.

C) Oksijenin hemoglobine bağlanma oranı, ortamın $pH$ değeri düştükçe artar.

D) Oksijenin bir kısmı kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

E) Oksihemoglobin, parlak kırmızı renklidir.

Merhaba sevgili öğrenciler! Kanımızda oksijenin nasıl taşındığı, vücudumuzun her hücresine yaşam veren bu önemli gazın yolculuğu, biyolojinin en temel ve büyüleyici konularından biridir. Şimdi bu yolculukla ilgili verilen ifadeleri tek tek inceleyelim ve hangisinin doğru olmadığını bulalım.

• A) Oksijenin çoğu, alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır.

  Bu ifade kesinlikle doğrudur. Oksijenin yaklaşık %97-98'i, alyuvarlarımızın içinde bulunan ve demir içeren özel bir protein olan hemoglobine bağlanarak taşınır. Hemoglobin, oksijeni adeta bir "taksi" gibi taşıyarak vücudun her yerine ulaştırır.

• B) Hemoglobin, oksijeni akciğer kılcallarında bağlar ve doku kılcallarında serbest bırakır.

  Bu da doğru bir ifadedir. Akciğerlerimizde oksijen yoğunluğu (kısmi basıncı) yüksek olduğu için hemoglobin oksijeni kolayca bağlar ve oksihemoglobin oluşturur. Doku kılcallarına geldiğinde ise dokuların oksijene ihtiyacı olduğu ve oksijen kısmi basıncının düşük olduğu, karbondioksit miktarının yüksek olduğu ortamlarda oksijeni serbest bırakır. Bu, vücudumuzun dokulara oksijen sağlamak için geliştirdiği akıllı bir adaptasyondur.

• C) Oksijenin hemoglobine bağlanma oranı, ortamın $pH$ değeri düştükçe artar.

  İşte bu ifade **yanlıştır**. Ortamın $pH$ değeri düştüğünde (yani ortam asidikleştiğinde, genellikle karbondioksit artışına bağlı olarak), hemoglobinin oksijene olan ilgisi (afinitesi) azalır. Bu duruma "Bohr Etkisi" denir. $pH$ düşüşü, hemoglobinin oksijeni daha kolay serbest bırakmasını sağlar. Bu durum, özellikle metabolik olarak aktif olan ve daha fazla karbondioksit üreten dokularda oksijenin dokulara verilmesini kolaylaştırır. Eğer $pH$ düştükçe bağlanma artsaydı, dokulara oksijen ulaşması zorlaşırdı.

• D) Oksijenin bir kısmı kan plazmasında çözünmüş olarak taşınır.

  Bu ifade de doğrudur. Oksijenin çok küçük bir kısmı (yaklaşık %2-3'ü) doğrudan kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Bu miktar az olsa da, kanın oksijen taşıma kapasitesine katkıda bulunur ve dokulara oksijen iletiminde rol oynar.

• E) Oksihemoglobin, parlak kırmızı renklidir.

  Bu ifade de doğrudur. Oksijenle zenginleşmiş kan (yani oksihemoglobin içeren kan, atardamarlarda bulunan kan) parlak kırmızı renktedir. Oksijeni bırakmış (deoksihemoglobin içeren) kan ise daha koyu, morumsu kırmızı bir renge sahiptir. Bu renk farkı, kanın oksijenlenme durumunu gösterir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, C seçeneğindeki ifadenin yanlış olduğunu açıkça görmekteyiz. $pH$ değeri düştükçe hemoglobinin oksijene bağlanma oranı azalır, artmaz.

Cevap C seçeneğidir.