Bir ülkenin nüfus artış hızı üzerinde etkili olan birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörler doğal ve beşerî olarak ikiye ayrılabilir.
Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkenin nüfus artış hızını azaltan faktörlerden biri değildir?
A) Savaşlar ve doğal afetler
B) Doğum oranlarının düşmesi
C) Salgın hastalıklar ve kıtlıklar
D) Ortalama yaşam süresinin uzaması
E) Kadınların eğitim seviyesinin yükselmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Nüfus artış hızı, bir ülkenin demografik yapısını ve geleceğini şekillendiren önemli bir göstergedir. Bu hız üzerinde etkili olan faktörleri doğru anlamak, hem coğrafya hem de sosyoloji gibi alanlarda temel bir bilgidir. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
Soru bizden, bir ülkenin nüfus artış hızını azaltan faktörlerden biri olmayanı bulmamızı istiyor. Yani, şıklardan hangisi nüfus artış hızını ya artırır ya da üzerinde azaltıcı bir etkisi yoktur, bunu belirleyeceğiz.
- A) Savaşlar ve doğal afetler: Savaşlar doğrudan can kayıplarına yol açar ve doğum oranlarını düşürebilir. Doğal afetler (deprem, sel, tsunami vb.) de büyük çaplı can kayıplarına neden olur. Her iki durum da nüfusun azalmasına veya nüfus artış hızının düşmesine yol açar. Dolayısıyla bu faktör, nüfus artış hızını azaltır.
- B) Doğum oranlarının düşmesi: Nüfus artış hızı, temelde doğumlar ile ölümler arasındaki farka bağlıdır. Eğer doğum oranları düşerse, nüfusa katılan yeni birey sayısı azalır ve bu da doğrudan nüfus artış hızının düşmesine neden olur. Dolayısıyla bu faktör, nüfus artış hızını azaltır.
- C) Salgın hastalıklar ve kıtlıklar: Salgın hastalıklar (pandemiler) ve kıtlıklar, özellikle geçmişte ve günümüzde bazı bölgelerde milyonlarca insanın ölümüne neden olmuştur. Bu durumlar, ölüm oranlarını artırarak nüfusun azalmasına veya nüfus artış hızının düşmesine yol açar. Dolayısıyla bu faktör, nüfus artış hızını azaltır.
- D) Ortalama yaşam süresinin uzaması: Ortalama yaşam süresinin uzaması, insanların daha uzun yaşadığı anlamına gelir. Bu durum, ölüm oranlarının düşmesiyle ilişkilidir. İnsanlar daha uzun yaşadıkça, nüfustan ayrılan birey sayısı azalır ve bu da toplam nüfusun artmasına veya en azından azalma hızının yavaşlamasına katkıda bulunur. Yani, ortalama yaşam süresinin uzaması nüfus artış hızını azaltmaz, aksine artırıcı veya koruyucu bir etki yapar.
- E) Kadınların eğitim seviyesinin yükselmesi: Kadınların eğitim seviyesinin yükselmesi, genellikle daha bilinçli aile planlaması, iş hayatına katılımın artması, evlilik yaşının yükselmesi ve çocuk sahibi olma kararlarının değişmesi gibi sonuçlar doğurur. Bu durumlar, genellikle doğum oranlarının düşmesine yol açar. Doğum oranlarının düşmesi ise nüfus artış hızını azaltır. Dolayısıyla bu faktör, nüfus artış hızını azaltır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, A, B, C ve E seçeneklerindeki faktörler nüfus artış hızını azaltıcı etkiye sahipken, D seçeneğindeki "Ortalama yaşam süresinin uzaması" nüfus artış hızını azaltan bir faktör değildir; aksine, nüfusun artmasına veya mevcut nüfusun korunmasına katkıda bulunur.
Cevap D seçeneğidir.
