Demografik geçiş modeli, bir ülkenin zamanla nüfus yapısında meydana gelen değişiklikleri açıklar. Bu modelde, nüfus artış hızının en düşük olduğu ve doğum ile ölüm oranlarının birbirine çok yakınlaştığı aşama hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) Yüksek Durağan Aşama
B) Erken Genişleyen Aşama
C) Geç Genişleyen Aşama
D) Düşük Durağan Aşama
E) Azalan Aşama
Demografik Geçiş Modeli ve Aşamalara Genel Bakış:
- Demografik geçiş modeli, bir ülkenin zamanla ekonomik ve sosyal gelişimine paralel olarak nüfus yapısında meydana gelen değişiklikleri beş ana aşamada inceler. Bu aşamalar, doğum ve ölüm oranlarının değişimiyle nüfus artış hızını ve toplam nüfusu etkiler. Modelin temel amacı, bir ülkenin gelişmişlik düzeyi ile nüfus dinamikleri arasındaki ilişkiyi açıklamaktır.
Şimdi soruda belirtilen "nüfus artış hızının en düşük olduğu" ve "doğum ile ölüm oranlarının birbirine çok yakınlaştığı" özellikleri taşıyan aşamayı bulmak için seçenekleri Demografik Geçiş Modeli'nin aşamalarıyla karşılaştıralım:
- A) Yüksek Durağan Aşama (1. Aşama): Bu aşamada hem doğum oranları hem de ölüm oranları çok yüksektir. Bu yüksek oranlar birbirine yakın olduğu için nüfus artış hızı düşüktür veya durağandır. Ancak, soruda bahsedilen "en düşük" artış hızı ve "birbirine çok yakınlaşma" durumu genellikle düşük seviyelerdeki dengeyi ifade eder. Bu aşamada oranlar yüksek seviyelerdedir.
- B) Erken Genişleyen Aşama (2. Aşama): Bu aşamada ölüm oranları sağlık, hijyen ve beslenme koşullarındaki iyileşmelerle hızla düşmeye başlarken, doğum oranları yüksek kalır. Bu durum, nüfus artış hızının en yüksek olduğu aşamadır. Dolayısıyla sorudaki tanıma uymaz.
- C) Geç Genişleyen Aşama (3. Aşama): Bu aşamada ölüm oranları düşük seviyelerde kalmaya devam ederken, eğitim, şehirleşme ve aile planlaması gibi faktörlerle doğum oranları düşmeye başlar. Nüfus artış hızı yavaşlar ancak hala pozitif ve belirgindir. "En düşük" tanımına uymaz.
- D) Düşük Durağan Aşama (4. Aşama): Bu aşamada hem doğum oranları hem de ölüm oranları çok düşük seviyelere iner ve birbirine çok yaklaşır. Doğum ve ölüm oranları arasındaki farkın çok az olması veya neredeyse hiç olmaması nedeniyle nüfus artış hızı çok düşüktür veya sıfıra yakındır (durağan). Soruda belirtilen "nüfus artış hızının en düşük olduğu" ve "doğum ile ölüm oranlarının birbirine çok yakınlaştığı" ifadeleri bu aşamayı tam olarak tanımlar. Bu, gelişmiş ülkelerin çoğunun içinde bulunduğu aşamadır.
- E) Azalan Aşama (5. Aşama): Bu aşama, bazı modellerde dördüncü aşamadan sonra gelen ve doğum oranlarının ölüm oranlarının altına düştüğü, dolayısıyla nüfusun azalmaya başladığı (negatif nüfus artışı) bir aşamadır. Soru "en düşük olduğu" derken genellikle sıfıra yakın pozitif artışı veya sıfır artışı kasteder. "Birbirine çok yakınlaştığı" ifadesi de daha çok denge durumunu (durağanlığı) işaret ederken, azalan aşamada doğum oranları ölüm oranlarından daha düşüktür.
Bu açıklamalar ışığında, nüfus artış hızının en düşük olduğu ve doğum ile ölüm oranlarının birbirine çok yakınlaştığı aşama, Düşük Durağan Aşama'dır.
Cevap D seçeneğidir.
