Türklerde konargöçer yaşam tarzı, bozkır ikliminin ve coğrafyasının bir sonucuydu. Bu yaşam biçimi, Türklerin ekonomik yapısından sosyal düzenine, askerî özelliklerinden sanat anlayışına kadar birçok alanda belirleyici olmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi, konargöçer yaşam tarzının Türklerin ekonomik yapısı üzerindeki temel etkilerinden biridir?
A) Yerleşik tarım faaliyetlerinin yaygınlaşması
B) Ticaretin sadece takas usulüne dayanması
C) Hayvancılığın temel geçim kaynağı olması
D) Şehir ve kasaba hayatının gelişmesi
E) El sanatlarının tamamen ortadan kalkması
Türklerin konargöçer yaşam tarzı, bozkır ikliminin ve coğrafyasının doğal bir sonucuydu. Bu yaşam biçimi, Türklerin ekonomik yapısını derinden etkilemiştir. Soru, bu etkilerden hangisinin temel olduğunu sormaktadır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yerleşik tarım faaliyetlerinin yaygınlaşması: Konargöçer yaşam tarzı, sürekli yer değiştirme esasına dayanır. Bu durum, toprağa bağlı ve uzun süreli emek gerektiren yerleşik tarım faaliyetlerinin yaygınlaşmasına engel olur. Tam aksine, konargöçer toplumlar genellikle tarım yerine hayvancılığa yönelirler. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Ticaretin sadece takas usulüne dayanması: Konargöçer Türkler, yerleşik toplumlarla ve diğer göçebe gruplarla ticaret yapmışlardır. Takas usulü yaygın olsa da, değerli madenler, kürkler, atlar gibi ürünler üzerinden farklı ticaret yöntemleri de kullanmışlardır. "Sadece" ifadesi, bu seçeneği yanlış kılar.
- C) Hayvancılığın temel geçim kaynağı olması: Bozkır iklimi ve coğrafyası, geniş otlaklar sunar ancak tarım için elverişli değildir. Konargöçer Türkler, bu otlaklarda at, koyun, keçi gibi hayvan sürülerini besleyerek geçimlerini sağlamışlardır. Hayvanlar onlara et, süt, deri, yün gibi temel ihtiyaçlarını karşılamanın yanı sıra, ulaşım ve savaş gücü de sağlamıştır. Bu nedenle hayvancılık, konargöçer Türk ekonomisinin temel direğidir. Bu seçenek doğrudur.
- D) Şehir ve kasaba hayatının gelişmesi: Şehir ve kasabalar, yerleşik yaşamın ve tarıma dayalı ekonominin sonucudur. Konargöçer yaşam tarzı, sürekli hareket halinde olmayı gerektirdiğinden, büyük ve kalıcı yerleşim yerlerinin (şehir ve kasabaların) gelişmesine olanak tanımaz. Türklerde şehirleşme, yerleşik hayata geçişle birlikte başlamıştır. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- E) El sanatlarının tamamen ortadan kalkması: Konargöçer Türkler, hayvancılıktan elde ettikleri ürünleri (deri, yün, kemik vb.) işleyerek çadır, giysi, silah, at koşum takımları ve çeşitli süs eşyaları gibi birçok el sanatı ürünü üretmişlerdir. Halı, kilim dokumacılığı, maden işlemeciliği gibi sanatlar da oldukça gelişmiştir. "Tamamen ortadan kalkması" ifadesi kesinlikle yanlıştır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, konargöçer yaşam tarzının Türklerin ekonomik yapısı üzerindeki en temel etkisi, hayvancılığın ana geçim kaynağı haline gelmesidir.
Cevap C seçeneğidir.
