🎓 12. sınıf inkılap tarihi 2. dönem 1. yazılı 5. senaryo Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi dersinin 2. dönem 1. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz Atatürk Dönemi Türk dış politikası ve II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı ile Türkiye'ye etkileri konularını kapsamaktadır. Amacımız, karmaşık görünen bu konuları en sade haliyle anlamanıza yardımcı olmaktır.
📌 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)
Atatürk döneminde Türkiye'nin dış politikası, tam bağımsızlık, barışçılık ve ulusal çıkarları koruma ilkeleri üzerine kurulmuştur. Bu dönemde Lozan Barış Antlaşması'ndan kalan sorunların çözümü ve bölgesel barışın sağlanması hedeflenmiştir.
- Temel İlkeler: Akılcılık, gerçekçilik, barışçılık, tam bağımsızlık, uluslararası hukuka saygı.
- Hedef: Türkiye'nin güvenliğini sağlamak, komşularla iyi ilişkiler kurmak ve dünya barışına katkıda bulunmak.
📌 Lozan'dan Kalan Sorunlar ve Çözümleri
Lozan Barış Antlaşması'nda çözüme kavuşturulamayan veya daha sonra ortaya çıkan bazı önemli meseleler bu dönemde ele alınmıştır.
- Musul Sorunu: İngiltere ile yaşanan bu sorun, Milletler Cemiyeti'ne taşınmış ve 1926 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür. Musul, İngiliz mandasındaki Irak'a bırakılmış, Türkiye'ye Musul petrollerinin gelirinden pay verilmesi kararlaştırılmıştır.
- Nüfus Mübadelesi: Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türklerin karşılıklı yer değiştirmesi sorunudur. 1930'da yapılan antlaşma ile çözülmüş, İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türkleri mübadele dışında tutulmuştur.
- Dış Borçlar Sorunu: Osmanlı İmparatorluğu'ndan kalan borçların ödenmesi meselesidir. Türkiye, bu borçları taksitler halinde ödemeyi kabul etmiş ve 1954'te son taksit ödenmiştir.
- Boğazlar Sorunu: Lozan'da Boğazlar Komisyonu'nun varlığı ve Boğazların silahsızlandırılması Türkiye'nin egemenliğini kısıtlıyordu. Türkiye, değişen uluslararası konjonktürü kullanarak 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini kazanmıştır.
💡 İpucu: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye'nin dış politikadaki en büyük başarılarından biridir. Uluslararası gerilimin arttığı bir dönemde, diplomatik çabalarla egemenlik hakları geri alınmıştır.
📌 Bölgesel ve Uluslararası İşbirlikleri
Türkiye, barışçı dış politikasının bir gereği olarak bölgesel ve uluslararası ittifaklara katılmıştır.
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Türkiye, dünya barışına katkıda bulunmak ve uluslararası sorunların çözümünde yer almak amacıyla Milletler Cemiyeti'ne katılmıştır.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan bu pakt, Balkanlardaki sınırları ve güvenliği korumayı amaçlamıştır. İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikalarına karşı bir önlem niteliğindedir.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanan bu pakt, Ortadoğu'daki sınırları ve güvenliği korumayı hedeflemiştir. Bölgedeki barışı ve istikrarı sağlamaya yönelik bir adımdır.
📌 Hatay Sorunu
Fransız mandasındaki Suriye sınırları içinde kalan Hatay (Sancak), Türk nüfusunun yoğun olduğu bir bölgeydi ve Türkiye için milli bir meseleydi. Fransa'nın Suriye'den çekilmesiyle bu sorun gündeme geldi.
- Türkiye, diplomatik çabalar sonucunda Hatay'ın bağımsız bir devlet olmasını sağlamıştır (Hatay Devleti, 1938).
- 1939'da Hatay Devleti kendi meclisinin aldığı kararla Türkiye'ye katılmıştır. Bu, Atatürk'ün vefatından sonra gerçekleşen ancak onun büyük çabalarıyla mümkün olan önemli bir başarıdır.
⚠️ Dikkat: Hatay'ın anavatana katılması, Atatürk'ün "Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz" sözleriyle ifade ettiği milli bir davaydı.
📌 II. Dünya Savaşı Öncesi Gelişmeler ve Türkiye
1930'ların sonlarına doğru dünyada savaş rüzgarları esmeye başlamış, totaliter rejimler (Almanya, İtalya, Japonya) yayılmacı politikalar izlemiştir. Bu durum Türkiye'nin dış politikasını da etkilemiştir.
- Almanya'da Nazizm, İtalya'da Faşizm, Japonya'da militarizm yükselişe geçmiştir.
- Milletler Cemiyeti, bu yayılmacı politikalara karşı etkisiz kalmıştır.
- Türkiye, bu dönemde denge politikası izleyerek hem Batılı devletlerle hem de Sovyetler Birliği ile iyi ilişkiler kurmaya çalışmıştır.
📌 II. Dünya Savaşı'nın Başlaması ve Türkiye'nin Tutumu
Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgal etmesiyle II. Dünya Savaşı başlamıştır. Türkiye, bu büyük çatışma karşısında tarafsız kalma ve ülkesini savaştan uzak tutma politikası izlemiştir.
- Tarafsızlık Politikası: Türkiye, savaşın yıkıcı etkilerinden korunmak ve yeni kurulmuş cumhuriyetin varlığını sürdürmek amacıyla tarafsız kalmayı tercih etmiştir.
- Denge Politikası: Hem Mihver (Almanya, İtalya) hem de Müttefik (İngiltere, Fransa, SSCB, ABD) devletlerle diplomatik ilişkileri sürdürerek ülkesini olası saldırılardan korumaya çalışmıştır.
- Askeri Tedbirler: Savaşın yayılma ihtimaline karşı ordusunu güçlendirmiş, seferberlik ilan ederek asker sayısını artırmıştır.
💡 İpucu: Türkiye, savaşın sonlarına doğru (Şubat 1945), Birleşmiş Milletler'e üye olabilmek ve savaş sonrası dünya düzeninde yer alabilmek için Mihver devletlerine sembolik olarak savaş ilan etmiştir.
📌 II. Dünya Savaşı'nın Türkiye'ye Etkileri
Türkiye savaşa fiilen girmese de, savaşın ekonomik, sosyal ve siyasi etkilerinden derinden etkilenmiştir.
- Ekonomik Etkiler:
- Üretim düşmüş, dış ticaret azalmıştır.
- Karaborsacılık ve stokçuluk yaygınlaşmıştır.
- Varlık Vergisi ve Toprak Mahsulleri Vergisi gibi olağanüstü vergiler çıkarılmıştır.
- Milli Korunma Kanunu ile devlet ekonomiye müdahale etmiştir.
- Gıda ve temel ihtiyaç maddelerinde karne uygulamasına geçilmiştir.
- Sosyal Etkiler:
- Askeri harcamaların artması ve erkek nüfusun askere alınması iş gücü kaybına yol açmıştır.
- Geçim sıkıntısı ve enflasyon halkın yaşam standardını düşürmüştür.
- Kentlere göçler artmıştır.
- Siyasi Etkiler:
- Tek partili yönetim devam etmiş, ancak savaş sonrası çok partili hayata geçişin temelleri atılmıştır.
- Demokratikleşme ve Batı ile yakınlaşma eğilimleri güçlenmiştir.
- Savaş sonrası dünya düzeninde Batı Bloku'nda yer alma hedefi belirginleşmiştir.
⚠️ Dikkat: II. Dünya Savaşı, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal hayatında büyük zorluklara yol açsa da, ülkenin bağımsızlığını korumasına ve savaş sonrası dönemde demokratikleşme adımları atmasına zemin hazırlamıştır.
