10. sınıf felsefe 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo meb Test 1

Immanuel Kant'ın ödev ahlakı, ahlaki eylemin amacını ve değerini eylemin sonuçlarından ziyade, eylemi gerçekleştiren niyetin koşulsuz iyi olmasına bağlar.
Buna göre, Kant'ın ahlak felsefesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Ahlaki eylem, en yüksek hazzı sağlamayı amaçlamalıdır.

B) Bir eylemin ahlaki değeri, sağladığı fayda ile ölçülür.

C) Ahlaki eylem, bir çıkar veya beklenti olmaksızın, yalnızca ödev duygusundan kaynaklanmalıdır.

D) Ahlaki kurallar, toplumsal uzlaşmaya göre belirlenmelidir.

E) İnsan, doğa yasalarına tamamen tabi olduğu için gerçek bir ahlaki özgürlüğe sahip değildir.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda Immanuel Kant'ın ahlak felsefesinin temelini oluşturan "ödev ahlakı" kavramını anlamamız isteniyor. Kant'a göre bir eylemin ahlaki değeri, o eylemin sonuçlarından veya sağladığı faydadan değil, eylemi gerçekleştiren niyetin koşulsuz iyi olmasından, yani ödev duygusundan kaynaklanmasından gelir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Ahlaki eylem, en yüksek hazzı sağlamayı amaçlamalıdır.

  Bu ifade, hazza dayalı ahlak anlayışlarını (hedonizm, faydacılık gibi) temsil eder. Kant, ahlaki eylemin temelinde haz veya mutluluk arayışının olmaması gerektiğini savunur. Ona göre haz, eylemin ahlaki değerini belirleyen bir ölçüt değildir; hatta bir çıkar olduğu için ahlaki değeri düşürebilir.

• B) Bir eylemin ahlaki değeri, sağladığı fayda ile ölçülür.

  Bu ifade, faydacı (utilitarist) ahlak anlayışını yansıtır. Faydacılık, bir eylemin doğruluğunu veya yanlışlığını, o eylemin sağladığı fayda veya mutluluk miktarıyla ölçer. Kant ise, eylemin sonuçlarının (fayda dahil) ahlaki değeri belirlemediğini, önemli olanın eylemin arkasındaki niyet olduğunu belirtir. Bir eylem çok faydalı olsa bile, eğer ödev duygusundan değil de başka bir beklentiden yapılmışsa, Kant'a göre ahlaki bir değeri yoktur.

• C) Ahlaki eylem, bir çıkar veya beklenti olmaksızın, yalnızca ödev duygusundan kaynaklanmalıdır.

  İşte bu ifade, Kant'ın ödev ahlakının tam kalbinde yer alır. Kant'a göre bir eylem, sadece "ödevden dolayı" (aus Pflicht) yapıldığında ahlaki bir değere sahiptir. Eğer bir eylemi bir çıkar, bir beklenti, bir eğilim (örneğin sevgi, merhamet) veya bir sonuç elde etme amacıyla yaparsak, o eylem ahlaka uygun olsa bile ahlaki bir değer taşımaz. Ahlaki eylem, koşulsuz iyi niyetle, yani sadece yapılması gerektiği için, ödev olduğu için yapılmalıdır.

• D) Ahlaki kurallar, toplumsal uzlaşmaya göre belirlenmelidir.

  Bu ifade, ahlakın toplumsal veya kültürel göreceliğini savunur. Kant'ın ahlak felsefesi ise evrenseldir ve akla dayanır. Ahlaki kurallar (kategorik imperatifler), tüm rasyonel varlıklar için geçerli olan, koşulsuz ve evrensel yasalardır; toplumsal uzlaşmaya veya değişen koşullara bağlı değildir.

• E) İnsan, doğa yasalarına tamamen tabi olduğu için gerçek bir ahlaki özgürlüğe sahip değildir.

  Kant, insanın hem fenomenal (doğa yasalarına tabi) hem de numenal (akıl sahibi, özgür) bir varlık olduğunu savunur. Ahlaki eylemin temel koşulu, insanın özgür iradeye sahip olmasıdır. Eğer insan özgür olmasaydı, ahlaki sorumluluktan da söz edilemezdi. Dolayısıyla Kant, ahlaki özgürlüğün varlığını kabul eder ve bunu ahlakın temeli olarak görür.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Kant'ın ahlak felsefesinin temelini en doğru şekilde yansıtan ifade C seçeneğidir.

Cevap C seçeneğidir.