🎓 6. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz "Fiilimsiler", "Söz Sanatları", "Metin Türleri" ve "Cümle Anlamı İlişkileri" gibi temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Başarılar dileriz!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiilin tüm özelliklerini göstermeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Bunlar, fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar ama olumsuz yapılabilirler.
- Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek oluşurlar.
- Cümlede isim, sıfat veya zarf olarak kullanılırlar.
- Fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- Yüklem olamazlar (istisnalar hariç).
💡 İpucu: Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzunu yapmayı deneyin. Eğer olumsuzu oluyorsa fiilimsidir.
📝 İsim-fiil (Ad Eylem)
Fiillere "-ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş" ekleri getirilerek oluşturulan, cümle içinde isim gibi kullanılan fiilimsilerdir.
- Ekleri: -ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş.
- Örnek: Okumayı severim. (Okumayı-okumamayı)
- Örnek: Buraya gelmek çok güzel. (Gelmek-gelmemek)
- Örnek: Onun gülüşü herkesi etkiledi. (Gülüşü-gülmeyişi)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir. Bunlar fiilimsi özelliğini kaybeder ve olumsuz yapılamazlar. (Örnek: Dondurma, Çakmak, Yemek, Dolma)
📝 Sıfat-fiil (Ortaç)
Fiillere "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -ır, -ir, -r, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümle içinde sıfat görevi üstlenen fiilimsilerdir. Genellikle bir ismi nitelerler.
- Ekleri: -an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -ır, -ir, -r, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş (Anası mezar dikecekmiş).
- Örnek: Koşan çocuk düştü. (Koşan çocuk - hangi çocuk?)
- Örnek: Görülecek yerler çoktu. (Görülecek yerler - nasıl yerler?)
- Örnek: Tanıdık bir yüz gördüm. (Tanıdık yüz - nasıl yüz?)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır ve "adlaşmış sıfat-fiil" olur. (Örnek: Koşanlar düştü. - Koşan çocuklar yerine)
📝 Zarf-fiil (Bağ Eylem)
Fiillere "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ince, -ınca, -dikçe, -dıkça, -r...-maz, -a...-a, -e...-e, -ip, -ıp, -up, -üp, -arak, -erek, -dığında, -dığında, -casına, -cesine, -maksızın, -meksizin" gibi ekler getirilerek oluşturulan ve cümle içinde zarf görevi üstlenen fiilimsilerdir. Genellikle fiili durum veya zaman yönünden tamamlarlar.
- Ekleri çok çeşitlidir: -ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ince, -ınca, -dıkça, -dıkça, -r...-maz, -a...-a, -e...-e, -ip, -ıp, -up, -üp, -arak, -erek, -dığında, -dığında, -casına, -cesine, -maksızın, -meksizin...
- Örnek: Gülerek konuştu. (Nasıl konuştu? - durum)
- Örnek: Eve gelince haber ver. (Ne zaman haber ver? - zaman)
- Örnek: Kitap okuyup uyudu. (Nasıl uyudu? - durum)
💡 İpucu: Zarf-fiiller cümleye genellikle "nasıl?" (durum) veya "ne zaman?" (zaman) sorularına cevap vererek anlam katarlar.
📌 Söz Sanatları
Şiirlerde ve düz yazılarda anlatımı daha etkili, güzel ve çarpıcı hale getirmek için kullanılan anlatım biçimleridir.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı şeyden zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir. (Örnek: Aslan gibi güçlü adam.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerinin verilmesidir. (Örnek: Rüzgar ağaçları fısıldadı.)
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkların konuşturulmasıdır. (Örnek: Bulut "Ben de ağlayacağım!" dedi.)
- Abartma (Mübalağa): Bir durumu veya olayı olduğundan çok daha büyük ya da çok daha küçük göstermektir. (Örnek: Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır.)
- Karşıtlık (Tezat): Birbirine zıt (karşıt) kavram veya durumların bir arada kullanılmasıdır. (Örnek: Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.)
📌 Metin Türleri
Yazılı anlatımın amacına, konusuna ve dil özelliklerine göre sınıflandırılmasıdır.
- Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları kısa bir şekilde anlatan, yer, zaman, kişi ve olay ögeleri bulunan yazı türüdür.
- Masal: Olağanüstü olayların, olağanüstü kahramanların yer aldığı, genellikle tekerlemelerle başlayan, evrensel mesajlar veren hayal ürünü yazı türüdür.
- Fabl: Hayvanlara veya bitkilere insan özelliklerinin verildiği, sonunda ders verme amacı güden kısa hikayelerdir.
- Anı (Hatıra): Yazarın geçmişte yaşadığı veya şahit olduğu olayları, üzerinden zaman geçtikten sonra kaleme aldığı yazı türüdür.
- Biyografi: Tanınmış bir kişinin hayatını, eserlerini, başarılarını tarafsız bir dille anlatan yazı türüdür.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, düşüncelerini kesin yargılara varmadan, kanıtlama amacı gütmeden anlattığı yazı türüdür.
- Makale: Bilimsel bir konuyu açıklamak, bir görüşü kanıtlamak veya bilgi vermek amacıyla yazılan, nesnel bir dilin kullanıldığı yazı türüdür.
- Haber Yazısı: Toplumu ilgilendiren güncel bir olayı veya durumu, doğru ve tarafsız bir şekilde okuyucuya aktaran yazı türüdür.
📌 Cümle Anlamı İlişkileri
Cümleler arasındaki anlamsal bağlantıları ve cümlelerin ifade ettiği farklı anlam özelliklerini bilmek, metinleri anlamak için önemlidir.
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Niçin?", "Neden?" sorularına cevap verir. (Örnek: Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaca yönelik yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. (Örnek: Sınavı geçmek için çok çalıştı.)
- Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. (Örnek: Ödevini yaparsan dışarı çıkabilirsin.)
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. (Örnek: Bu film, diğerlerine göre daha sürükleyiciydi.)
- Öznel Yargılar: Kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren yargılardır. (Örnek: Bence en güzel renk mavidir.)
- Nesnel Yargılar: Kişiden kişiye değişmeyen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, herkesçe kabul edilen yargılardır. (Örnek: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.)
📝 Unutma: Bu konuları iyi kavramak, sınavda başarılı olmanın anahtarıdır. Bol bol örnek çözerek bilgilerini pekiştir!
