"Dün sabah erkenden kalktım. Kahvaltımı yaptıktan sonra okula gitmek için hazırlandım. Yolda arkadaşım Ayşe ile karşılaştık. Birlikte okula yürüdük. İlk dersimiz Türkçe idi ve öğretmenimiz çok ilginç bir konu anlattı. Öğle arasında bahçede top oynadık."
Yukarıdaki metinde ağırlıklı olarak hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?
A) Açıklayıcı anlatım
B) Öyküleyici anlatım
C) Betimleyici anlatım
D) Tartışmacı anlatım
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen bir metnin hangi anlatım biçimiyle yazıldığını bulmamız isteniyor. Anlatım biçimleri, bir yazarın okuyucuya neyi, nasıl aktardığını belirleyen yöntemlerdir. Şimdi metni dikkatlice inceleyelim ve seçenekleri değerlendirelim.
-
Metni Anlayalım:
Verilen metin şu şekilde:
"Dün sabah erkenden kalktım. Kahvaltımı yaptıktan sonra okula gitmek için hazırlandım. Yolda arkadaşım Ayşe ile karşılaştık. Birlikte okula yürüdük. İlk dersimiz Türkçe idi ve öğretmenimiz çok ilginç bir konu anlattı. Öğle arasında bahçede top oynadık."
Bu metinde bir kişinin (ben) bir gün boyunca yaşadığı olaylar, art arda sıralanmış. Kalkma, kahvaltı yapma, hazırlanma, okula gitme, arkadaşla karşılaşma, ders işleme ve top oynama gibi eylemler belirli bir zaman sırasına göre anlatılmış.
-
Anlatım Biçimlerini Tanıyalım:
- A) Açıklayıcı anlatım: Bir konu hakkında bilgi vermek, öğretmek, açıklamak amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir. Tanımlar, örnekler, karşılaştırmalar yer alır. (Örnek: "Güneş, Dünya'nın ısı ve ışık kaynağıdır.")
- B) Öyküleyici anlatım: Bir olayı, bir durumu, bir yaşantıyı zaman sırasına göre anlatır. Olay örgüsü, kişiler, yer ve zaman gibi unsurlar bulunur. "Ne oldu?" sorusuna cevap verir. (Örnek: "Ali, dün parka gitti ve orada yeni bir arkadaş edindi.")
- C) Betimleyici anlatım: Bir varlığın, yerin, kişinin veya durumun özelliklerini, duyularımıza hitap edecek şekilde ayrıntılı olarak anlatır. Okuyucunun zihninde bir resim canlandırmayı amaçlar. "Nasıl?" sorusuna cevap verir. (Örnek: "Eski evin bahçesinde, mor salkımlı bir asma, duvarları sarmıştı.")
- D) Tartışmacı anlatım: Bir düşünceyi savunmak veya çürütmek, okuyucuyu belirli bir fikre ikna etmek amacıyla kullanılır. Kanıtlar, karşıt görüşler ve sonuçlar sunulur. (Örnek: "Televizyonun çocuk gelişimi üzerindeki olumsuz etkileri göz ardı edilemez.")
-
Metni Anlatım Biçimleriyle Karşılaştıralım:
Metnimiz, "Dün sabah erkenden kalktım...", "Kahvaltımı yaptıktan sonra...", "Yolda arkadaşım Ayşe ile karşılaştık...", "Birlikte okula yürüdük...", "İlk dersimiz Türkçe idi...", "Öğle arasında bahçede top oynadık." gibi ifadelerle bir dizi olayı kronolojik (zaman) sırasına göre aktarıyor. Bir karakterin (ben) yaşadığı olaylar zincirini anlatıyor. Bu durum, doğrudan bir hikaye anlatma, bir olayı aktarma özelliğini taşır.
- Metinde bir konu hakkında bilgi verilmiyor veya bir şey açıklanmıyor. (Açıklayıcı değil)
- Metinde bir yerin, kişinin veya nesnenin ayrıntılı özellikleri anlatılmıyor. (Betimleyici değil)
- Metinde bir düşünce savunulmuyor veya çürütülmüyor. (Tartışmacı değil)
- Metinde bir olaylar zinciri, yani bir hikaye anlatılıyor. (Öyküleyici)
Bu analizler sonucunda, metnin ağırlıklı olarak bir olayı, bir yaşantıyı zaman sırasına göre aktardığını görüyoruz. Bu da öyküleyici anlatımın temel özelliğidir.
Cevap B seçeneğidir.
