🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda özellikle fiilimsiler, cümle çeşitleri, anlatım bozuklukları ve yazım-noktalama kuralları gibi konulara odaklanmanız beklenir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Onları fiilden ayıran en önemli özellik çekimli bir fiil gibi zaman ve şahıs eki almamalarıdır.
- Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- Fiilimsiler cümlede yan cümlecik kurarlar.
✨ İsim-Fiil (Ad Eylem)
Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulan fiilimsilerdir. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
- Ekler: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek).
- Örnek: "Kitap **okumak** en sevdiğim hobidir." (okumak)
- Örnek: "Onun **gülüşü** hepimizi neşelendirdi." (gülüşü)
- Örnek: "Bu işi **yapma** şekli çok farklıydı." (yapma)
⚠️ Dikkat: "-ma, -me" eki bazen kalıcı isim yapabilir. Kalıcı isim olan sözcükler artık fiilimsi değildir. (Örn: "Dondurma" yemek, "çakmak" yakmak gibi.)
🌟 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan fiilimsilerdir. Cümlede sıfat görevi üstlenirler, yani bir ismi nitelerler.
- Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük / -tık, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş). (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
- Örnek: "**Koşan** adam yorgundu." (koşan)
- Örnek: "**Gelecek** günler umut dolu." (gelecek)
- Örnek: "**Kırılmış** camları topladık." (kırılmış)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse adlaşmış sıfat-fiil olurlar. (Örn: "Koşanlar" yoruldu. - "Koşan insanlar" yerine)
💫 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -r...-mez, -asıya, -casına" gibi ekler getirilerek oluşturulan fiilimsilerdir. Cümlede zarf görevi üstlenirler; fiili veya fiilimsiyi zaman, durum, sebep gibi yönlerden tamamlarlar.
- Ekler: -ken, -alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -ünce), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe, -dukça, -dükçe), -e...-e (giderek), -r...-mez (gelir gelmez), -asıya (-esiye), -casına (-cesine), -maksızın (-meksizin), -a (-e).
- Örnek: "**Gülerek** içeri girdi." (gülerek - durum zarfı)
- Örnek: "**Ders çalışırken** uyuyakaldı." (çalışırken - zaman zarfı)
- Örnek: "Eve **gelir gelmez** uyudu." (gelir gelmez - zaman zarfı)
💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verir.
📝 Cümle Çeşitleri
Cümleler farklı özelliklerine göre sınıflandırılır. Sınavda genellikle anlamına ve yapısına göre cümle çeşitleri sorulur.
✨ Anlamına Göre Cümleler
Cümlenin ifade ettiği yargının olumlu veya olumsuz olma durumuna, bir soru sorma, bir emir verme veya bir duygu belirtme durumuna göre yapılan ayrımdır.
- Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya var olduğunu bildiren cümlelerdir. (Örn: "Hava bugün çok güzel.")
- Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya var olmadığını bildiren cümlelerdir. "-ma, -me, -sız, -siz, yok, değil" gibi ek veya sözcükler kullanılır. (Örn: "Hava bugün güzel değil.")
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. Sonuna soru işareti (?) konur. (Örn: "Bugün okula gidecek misin?")
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını veya yapılmamasını buyuran cümlelerdir. (Örn: "Hemen buraya gel!")
- Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, korku, sevinç, acı gibi güçlü duyguları anlatan cümlelerdir. Sonuna ünlem işareti (!) konur. (Örn: "Eyvah, anahtarımı unuttum!")
🌟 Yapısına Göre Cümleler
Cümlenin kaç yargı (yüklem veya fiilimsi içeren yan yargı) taşıdığına ve bu yargıların birbirleriyle ilişkisine göre yapılan ayrımdır.
- Basit Cümle: Tek bir yargı (tek bir yüklem) bildiren ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir. (Örn: "Çocuklar bahçede oynuyor.")
- Birleşik Cümle: Bir temel yargı (temel cümle) ve bu yargıya bağlı en az bir yan yargı (yan cümle) içeren cümlelerdir. Yan cümle genellikle fiilimsi, ki bağlacı veya -se, -sa eki ile kurulur. (Örn: "**Ders çalışınca** başarılı olurum." - "çalışınca" zarf-fiil, yan cümle)
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yani birden fazla basit cümlenin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: "Geldi, oturdu, bekledi.")
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, yani birden fazla basit cümlenin "ve, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: "Gelecekti ama gelemedi.")
💡 İpucu: Yapısına göre cümleleri anlamak için önce yüklemleri ve fiilimsileri bulmak işinizi kolaylaştırır.
❌ Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru bir şekilde kurulmaması durumunda ortaya çıkan hatalardır. Genellikle iki ana başlık altında incelenir: anlamsal (anlama dayalı) ve yapısal (yapıya dayalı).
✨ Anlamsal Bozukluklar (Anlama Dayalı)
Cümlenin anlamının net olmaması, çelişki içermesi veya gereksiz sözcüklerle doldurulması gibi durumlardır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen sözcüklerin bir arada kullanılması veya bir sözcüğün anlamının başka bir sözcükte zaten bulunması. (Örn: "Gizli sırrını kimseye söylemedi." - "Sır" zaten gizlidir.)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Cümlede birbirine zıt anlamlar taşıyan sözcüklerin bir arada kullanılması. (Örn: "Kesinlikle bu işi yapmış olabilir." - "Kesinlik" ve "olasılık" çelişir.)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün cümlede kastedilen anlam dışında kullanılması. (Örn: "Bu durum öğrencileri olumsuz etkiledi." - "Etkiledi" yerine "etkiledi" doğru ama "etkiledi" yerine "yönlendirdi" gibi yanlış kullanımlar.)
- Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim veya atasözlerinin yanlış anlamda veya yanlış sözcüklerle kullanılması. (Örn: "Göze girmek yerine göze batmak" gibi.)
- Mantık ve Sıralama Yanlışları: Cümlede olayların veya durumların mantıksal sırasının bozuk olması. (Örn: "Bırakın yumurta kırmayı, yemek bile yapamaz.")
⚠️ Dikkat: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyup, gereksiz veya yanlış kullanılan bir ifade olup olmadığını sorgulayın.
✍️ Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için bu kurallara dikkat etmek çok önemlidir.
✨ Yazım Kuralları
Sözcüklerin doğru yazılışları, büyük harflerin kullanımı, birleşik sözcüklerin yazımı gibi konuları kapsar.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları (Örn: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı) büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki, üç), ancak parasal işlemler, istatistikler, ölçü birimleri gibi durumlarda rakamla yazılabilir (15 TL, 3 kg). Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta (.) veya kesme işaretiyle (-nci) eki getirilir (2., 5'inci).
- Birleşik Sözcüklerin Yazımı: Bazı birleşik sözcükler bitişik (başöğretmen, bilgisayar), bazıları ayrı (hava yolu, ana dil) yazılır. Ses düşmesi, türemesi veya anlam kayması varsa genellikle bitişik yazılır.
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de" ayrı, ek olan "-de" bitişik yazılır. Bağlaç olan "ki" ayrı, ek olan "-ki" bitişik yazılır. (Örn: "Sen de gel." / "Evdeki hesap." / "Biliyorum ki gelecek.")
🌟 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını netleştirmek, vurguları belirtmek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmalara, sıra sayılarına konur.
- Virgül (,): Eş görevli sözcük veya sözcük gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaptan sonra kullanmak için konur.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek, açıklama yapılacak veya doğrudan alıntı yapılacak cümlelerin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için konur.
- Soru İşareti (?): Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna, seslenmelerden sonra konur.
- Tırnak İşaretleri (" "): Başkasına ait sözleri aktarmak, cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözleri göstermek için kullanılır.
- Ayraç (Parantez) (): Cümledeki anlamı tamamlayan veya açıklayan ek bilgiler için kullanılır.
💡 İpucu: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Her işareti görevine göre kullanmaya özen gösterin.
Hepinize sınavda başarılar dilerim! 🚀
