🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara iyi çalışın!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-Fiiller (Ad Eylemler): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumayı çok seviyorum." (Okuma işi)
- Sıfat-Fiiller (Ortaçlar): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır, genellikle bir ismi niteler.
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Gelecek olan günler)
- Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -dığında, -e...-e, -casına" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılır, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
- Örnek: "Gülerek yanımıza geldi." (Nasıl geldi?)
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuz yapılabilirler ama fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar. "Gelmemek, okumayan" gibi.
📝 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümlenin anlamlı bir bütün oluşturmasını sağlayan temel yapı taşlarıdır. Başlıca ögeler şunlardır:
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, durumu veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
- Özne: Yüklemde bildirilen işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Kuşlar gökyüzünde süzülüyordu." (Süzülen ne?)
- Nesne: Yüklemde bildirilen işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
- Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. "Kimi?", "Neyi?" sorularıyla bulunur. Örnek: "Kitabı okudum."
- Belirtisiz Nesne: Hal eki almaz. "Ne?" sorusuyla bulunur. Örnek: "Kitap okudum."
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildirir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: "Okuldan geldim." (Nereden?)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildirir. "Ne zaman, nasıl, ne kadar, niçin, neyle, kiminle, nereye (ek almayan)" gibi sorularla bulunur.
- Örnek: "Dün çok hızlı konuştum." (Ne zaman? Nasıl?)
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken ilk olarak her zaman yüklemi bulmalısın. Sonra özneyi, daha sonra nesne ve tümleçleri bulmak işini kolaylaştırır.
📚 Cümle Çeşitleri
Cümleler, farklı özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılırlar:
- 1. Anlamına Göre Cümleler:
- Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya var olduğunu bildirir. (Geldi, var.)
- Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya olmadığını bildirir. (-me/-ma, yok, değil). (Gelmedi, yok.)
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. (Mı, mi, mu, mü) (Geldin mi?)
- Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, korku, sevinç gibi duyguları veya seslenmeleri ifade eder. (Eyvah!)
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını veya yapılmamasını emreden cümlelerdir. (Hemen gel!)
- 2. Yapısına Göre Cümleler:
- Basit Cümle: Tek yargı (tek yüklem) ve tek fiilimsi barındırmayan cümlelerdir. (Okula gittim.)
- Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve en az bir yan cümleden oluşan cümlelerdir. Yan cümleler fiilimsi, şart eki (-se/-sa), "ki" bağlacı veya iç içe geçmiş cümle olabilir. (Kitap okumayı severim. / Yağmur yağarsa gelmem.)
- Sıralı Cümle: Birden çok yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül veya noktalı virgülle ayrıldığı cümlelerdir. (Geldi, oturdu, bekledi.)
- Bağlı Cümle: Birden çok yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, ama, fakat, çünkü" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Geldi ama oturmadı.)
- 3. Yüklemin Yerine Göre Cümleler:
- Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümlelerdir. (Bugün hava çok güzel.)
- Devrik Cümle: Yüklemi başta veya ortada bulunan cümlelerdir. (Çok güzeldi bugün hava.)
- Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlaması beklenen cümlelerdir. Sonuna üç nokta (...) konur. (Karşımızda yemyeşil bir vadi...)
- 4. Yüklemin Türüne Göre Cümleler:
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. (Çocuklar top oynuyor.)
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük (isim, sıfat, zamir vb.) olan cümlelerdir. (Bu ev çok büyük.)
✏️ Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için yazım kurallarına dikkat etmek önemlidir:
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, kurum adları), unvanlar, takma adlar, gezegen ve yıldız adları (coğrafi terim olarak kullanılmadığında), belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- Örnek: "Türkçe dersini Ankara'da Öğretmen Ayşe Hanım'dan aldım."
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de" ve "ki" her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Ek olan "-de" ve "-ki" bitişik yazılır, çıkarıldığında anlam bozulur.
- Örnek: "Sen de gel." (Bağlaç - ayrı) / "Evde kimse yok." (Ek - bitişik)
- Örnek: "Duydum ki gelmeyecekmiş." (Bağlaç - ayrı) / "Evdeki hesap çarşıya uymaz." (Ek - bitişik)
- "Mi" Soru Ekinin Yazımı: "Mi" soru eki her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki sözcükle arasına boşluk konur, kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır.
- Örnek: "Geldin mi?" / "Gelecek misin?"
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Birleşik kelimeler, ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması gibi bir olay meydana gelmişse bitişik yazılır. Hiçbir ses olayı veya anlam kayması yoksa genellikle ayrı yazılır.
- Örnek: "Kaynana" (kayın ana) - bitişik / "Deniz anası" - ayrı
💡 İpucu: Yazım kuralları bol pratikle pekişir. Okuduğunuz metinlerdeki yazımlara dikkat edin ve sık sık tekrar yapın.
📍 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını düzenler, okumayı kolaylaştırır ve duygu tonlamalarını belirtir:
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, bazı kısaltmaların sonuna konur, sayıları sıralamada kullanılır.
- Örnek: "Ders bitti." / "Dr."
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda, hitaplardan sonra kullanılır.
- Örnek: "Pazardan elma, armut, muz aldık." / "Arkadaşlar, buraya gelin!"
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada da kullanılır.
- Örnek: "Erkek çocuklara Ali, Can; kız çocuklara Ayşe, Elif isimleri verildi."
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna, seslenme ve hitap sözlerinden sonra konur.
- Örnek: "Eyvah!" / "Gençler!"
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
- Örnek: "Milli Edebiyat Dönemi sanatçıları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp..."
⚠️ Dikkat: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. "Oku, baban gibi eşek olma!" ile "Oku baban gibi, eşek olma!" arasındaki farkı düşünün.
💬 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru olması için anlatım bozukluklarından kaçınmak gerekir. Anlatım bozuklukları iki ana başlıkta incelenir:
- 1. Anlamsal (Anlama Dayalı) Anlatım Bozuklukları:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya anlamı zaten bulunan bir sözcüğün tekrar kullanılması.
- Örnek: "Hâlâ daha gelmedi." (Hâlâ veya daha yeterli.)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanılması: Cümlede birbirine zıt anlamlı sözcüklerin kullanılması.
- Örnek: "Kesinlikle bu işi başarabilir belki." (Kesinlikle ve belki çelişir.)
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı: Bir sözcüğün cümlede yanlış yerde kullanılması anlam karışıklığına yol açar.
- Örnek: "Yeni okula geldim." (Okul mu yeni, sen mi yeni geldin?) Doğrusu: "Okula yeni geldim."
- Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyimlerin veya atasözlerinin yanlış anlamda veya yanlış kelimelerle kullanılması.
- Örnek: "Burnundan solumak yerine, 'burnu havada' demek."
- Anlam Belirsizliği: Cümlede zamir eksikliğinden kaynaklanan anlam karışıklığı.
- Örnek: "Okula gitmediğini öğrendim." (Onun mu, senin mi?)
- 2. Yapısal (Yapıya Dayalı) Anlatım Bozuklukları:
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi bakımından uyuşmaması.
- Örnek: "Kuşlar uçtu." (Doğru) / "Kuşlar uçtular." (Yanlış - cansız varlıklarda çoğul özneye tekil yüklem gelir.)
- Ek Eylem Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ek eylemin ortak kullanılmasından doğan hata.
- Örnek: "Bu yemek lezzetli ama pahalı." (Doğrusu: "Bu yemek lezzetliydi ama pahalıydı.")
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında yanlışlıklar.
- Örnek: "Siyasi ve ekonomi konular." (Siyasi konular ve ekonomi konuları olmalı.)
- Öge Eksikliği: Cümledeki bir ögenin (özne, nesne, tümleç) eksik olması ve bu yüzden anlamın bozulması.
- Örnek: "Ona yardım ettim ve çok sevdim." (Kimi sevdim? Onu.) Doğrusu: "Ona yardım ettim ve onu çok sevdim."
💡 İpucu: Bir cümleyi okurken veya yazarken "Bu ifade ne kadar net?", "Başka bir anlama gelebilir mi?" diye kendinize sorun. Bu, anlatım bozukluklarını fark etmenize yardımcı olur.
