🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin fiilimsiler, cümlenin ögeleri, anlatım bozuklukları, yazım kuralları, noktalama işaretleri ve metin türleri gibi temel konuları özetlemektedir. Sınavına hazırlanırken bu notları kullanarak bilgilerini pekiştirebilirsin.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Bunlar kip ve kişi eki almazlar.
- İsim-fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır ve kendisinden sonra gelen ismi niteler.
- Zarf-fiil (Bağ Eylem): Fiillere "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -ünce / -unca", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...-mez", "-a...-a / -e...-e", "-casına / -cesine", "-dığında / -diğinde" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılarak fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olabilir (dondurma, çakmak, giriş). Bunlar artık fiilimsi sayılmaz, kalıcı isim olmuştur.
💡 İpucu: Fiilimsi eklerini ezberlerken "Mayışmak" (İsim-fiil: ma, ış, mak) ve "Anası mezar dikecekmiş" (Sıfat-fiil: an, ası, mez, ar, dik, ecek, miş) kodlamalarını kullanabilirsin.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümledeki işi yapanı, yapılan işi, işten etkileneni veya işin yapıldığı zamanı, yeri gibi unsurları belirten bölümlere cümlenin ögeleri denir. Temel ögeler yüklem ve öznedir.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi bildiren temel ögedir. Cümlenin yargı bildiren kısmıdır. Genellikle sonda bulunur.
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının konusu olan varlıktır. "Kim?", "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Nesne: Yüklemdeki işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Kimi?", "Neyi?" sorularına cevap verir. İsmin "-i" hal ekini alır.
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuna (özneyi bulduktan sonra) cevap verir. İsmin yalın halindedir.
- Tümleçler: Yüklemi çeşitli yönlerden tamamlayan yardımcı ögelerdir.
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön, kaynak, durum açısından tamamlar. "-e, -de, -den" eklerini alır. "Kime, neye, nereye?", "Kimde, nede, nerede?", "Kimden, neden, nereden?" sorularıyla bulunur.
- Zarf Tümleci: Yüklemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, nedenini belirten ögedir. "Nasıl?", "Ne zaman?", "Niçin?", "Ne kadar?", "Nereye?" (yalın halde) sorularıyla bulunur.
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi, sonra nesneyi, en son da tümleçleri bulmalısın. Soruları yükleme sormayı unutma!
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru bir şekilde ifade edilmesini engelleyen hatalara anlatım bozukluğu denir. Anlamla ilgili ve yapıyla ilgili olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.
- Anlamsal (Anlama Dayalı) Bozukluklar:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlamı veren veya cümleden çıkarıldığında anlamda daralma yapmayan sözcüklerin kullanılması.
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbirine zıt anlamlı sözcüklerin aynı cümlede yer alması.
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı: Bir sözcüğün cümlede olması gereken yerden farklı bir yerde kullanılmasıyla anlamın değişmesi veya bozulması.
- Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyimlerin veya atasözlerinin anlamına uygun kullanılmaması veya değiştirilmesi.
- Anlam Belirsizliği (Zamirden Kaynaklanan): Bir cümlede zamir eksikliği nedeniyle birden fazla anlamın ortaya çıkması. (Örn: "Okula gitmediğini öğrendim." - Senin mi, onun mu?)
- Yapısal (Yapıya Dayalı) Bozukluklar: (7. sınıf seviyesinde daha çok anlamsal bozukluklara odaklanılır, ancak temel yapısal bozukluklar da önemlidir.)
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi bakımından uyumsuz olması.
- Ek Eksikliği: Cümlede bir ekin eksik olması nedeniyle anlatımın bozulması.
📝 Örnek: "Belki de kesin bu sınavı kazanırım." (Anlamca çelişen sözcükler: belki-kesin) -> "Belki bu sınavı kazanırım." veya "Kesin bu sınavı kazanırım."
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için belirli yazım kurallarına uymak gerekir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum ve kuruluş adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybına uğrayan veya yeni bir anlam kazanan birleşik kelimeler genellikle bitişik yazılır (hanımeli, kuşburnu, gecekondu). Anlamını koruyan kelimeler ayrı yazılır (çevre yolu, deniz yılanı, her şey).
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki bin yirmi dört). Para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılabilir. Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta veya kesme işaretiyle ek getirilir (7. veya 7'nci).
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarılamaz. Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır, ilgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır.
⚠️ Dikkat: "Her şey", "hiç kimse", "birçok", "birkaç" gibi sık karıştırılan kelimelerin yazımına özellikle dikkat et.
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını düzenlemek, okumayı kolaylaştırmak ve vurguyu belirtmek için noktalama işaretleri kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, kısaltmalarda, sıra sayılarında, tarih ve saat yazımında kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözleri belirtmede, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmada, ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur. Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtir.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken, cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözleri veya eser adlarını göstermede kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
💡 İpucu: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, okuduğunu anlama ve kendini doğru ifade etme becerini artırır.
📌 Metin Türleri ve Söz Sanatları
Metinler yazılış amaçlarına ve özelliklerine göre farklı türlere ayrılır. Edebi metinlerde anlamı güçlendirmek için söz sanatları kullanılır.
- Metin Türleri:
- Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları anlatan, genellikle kısa ve anlaşılır yazılardır. Olay, kişi, yer ve zaman unsurları bulunur.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, duygu ve düşüncelerini kanıtlama amacı gütmeden serbestçe yazdığı metinlerdir.
- Makale: Bilimsel bir konuyu ele alan, bilgi veren, kanıtlama amacı güden ve nesnel bir dille yazılan metinlerdir.
- Anı (Hatıra): Yazarın geçmişte yaşadığı veya şahit olduğu önemli olayları anlattığı metinlerdir.
- Söz Sanatları:
- Benzetme (Teşbih): İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır (Örn: "Aslan gibi güçlü adam").
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerini verme sanatıdır (Örn: "Rüzgar fısıldıyordu").
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya küçük, çok daha az veya çok gösterme sanatıdır (Örn: "Bir fırın ekmek yedi").
- Konuşturma (İntak): İnsan dışındaki varlıkları konuşturma sanatıdır. Genellikle kişileştirme sanatı ile birlikte kullanılır (Örn: "Bir kuş dedi ki...").
- Tezat (Karşıtlık): Birbirine zıt kavram veya durumları bir arada kullanma sanatıdır (Örn: "Gündüzler uzun, geceler kısa").
📝 Örnek: "Karanlık gecenin ardında aydınlık bir gün doğdu." cümlesinde "karanlık" ve "aydınlık" kelimeleriyle tezat sanatı yapılmıştır.
