Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri! 👋
Türkçe dersindeki başarı yolculuğunuzda size rehberlik etmek için buradayım. Bu ders notu, "7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetliyor.
🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu test genellikle fiilimsiler, cümle çeşitleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi dil bilgisi konularının yanı sıra, metin türleri ve söz sanatları gibi anlam bilgisi konularını da kapsar.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiilin anlamını taşıyan ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiiller gibi şahıs ve zaman eki almazlar.
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobidir." (okumak)
- Örnek: "Onun gülüşü herkesi etkiledi." (gülüşü)
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır, önündeki ismi niteler.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan)
- Örnek: "Gelecek yıllar bize neler getirecek?" (gelecek)
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -mez..." gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılır, fiili zaman veya durum yönünden tamamlar.
- Örnek: "Gülerek yanımıza geldi." (gülerek)
- Örnek: "Film bitince uyuduk." (bitince)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri (-ma, -ış, -mak) bazen kalıcı isim oluşturabilir. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar. (Örn: "Dondurma çok soğuktu." buradaki "dondurma" bir yiyecek adıdır, fiilimsi değildir.)
💡 İpucu: Fiilimsi olan kelimeye olumsuzluk eki "-me" getirebiliyorsanız, o bir fiilimsidir. Kalıcı isimlere olumsuzluk eki getirilemez. (Örn: "Okumamak" olur ama "dondurmama" olmaz.)
📌 Cümle Çeşitleri
Cümleler farklı özelliklerine göre gruplandırılır. Sınavda bu grupları iyi bilmeniz önemli.
- Yüklemin Türüne Göre:
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. (Örn: "Kitabı dün okudu.")
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir kelime olan cümlelerdir. (Örn: "Hava bugün çok güzeldi.")
- Yüklemin Yerine Göre:
- Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümlelerdir. (Örn: "Ödevimi zamanında yaptım.")
- Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan cümlelerdir. (Örn: "Dün gece gördüm onu.")
- Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlaması beklenen cümlelerdir. Sonuna üç nokta (...) konur. (Örn: "Karşımızda yemyeşil bir vadi...")
- Anlamına Göre:
- Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini bildiren cümlelerdir. (Örn: "Hava bugün güneşli.")
- Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini bildiren cümlelerdir. "-me, -sız, yok, değil" gibi ek veya kelimelerle yapılır. (Örn: "Hava bugün güneşli değil.")
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla kurulan cümlelerdir. Sonuna soru işareti (?) konur. (Örn: "Nereye gidiyorsun?")
- Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, korku, sevinç, acı gibi duyguları anlatan cümlelerdir. Sonuna ünlem işareti (!) konur. (Örn: "Eyvah, anahtarımı unuttum!")
- Emir Cümlesi: Bir işin yapılmasını emreden cümlelerdir. (Örn: "Hemen buraya gel!")
- Dilek-Şart Cümlesi: Bir dileği, isteği veya şartı bildiren cümlelerdir. "-sa/-se" eki kullanılır. (Örn: "Keşke tatile gitsek.")
- Yapısına Göre:
- Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, yani tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir. (Örn: "Çocuklar bahçede oynuyor.")
- Birleşik Cümle: Tek bir yüklemi olan ancak içinde fiilimsi veya başka bir yan cümleciği bulunan cümlelerdir. (Örn: "Kitap okumayı sevenler başarılı olur.")
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemleri virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlanan cümlelerdir. (Örn: "Koştuk, yorulduk, eve döndük.")
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemleri "ve, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanan cümlelerdir. (Örn: "Ders çalıştım ama sınavdan düşük aldım.")
📝 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar. (Örn: "Türkçe, Ankara, Mehmet")
- Kurum, kuruluş, dernek adları büyük harfle başlar. (Örn: "Türk Dil Kurumu")
- Belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn: "29 Ekim 1923, Salı günü")
- Kitap, dergi, gazete adları (özel isim olanlar) büyük harfle başlar. (Örn: "Milliyet Gazetesi")
- Sayıların Yazımı:
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır. (Örn: "üç elma")
- Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verileri gibi durumlarda rakamla yazılır. (Örn: "15.30, 50 TL, 3 kg")
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır. (Örn: "kaynana, kahvaltı, kuşburnu")
- Gerçek anlamını koruyan, ayrı yazılan birleşik kelimeler de vardır. (Örn: "deniz yolu, ana dil")
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
- -de / -da eki: Bulunma hal eki olup kelimeye bitişik yazılır. (Örn: "Evde kimse yok.")
- de / da bağlacı: Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Sen de bizimle gel.")
- -ki eki: İlgi eki olup kelimeye bitişik yazılır. (Örn: "Seninki nerede?")
- ki bağlacı: Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Biliyorum ki sen başarılı olacaksın.")
- İstisnalar: Bazı "ki" bağlaçları kalıplaşarak bitişik yazılır (sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki). "SOMBaHÇeM" kısaltmasıyla akılda tutulabilir.
💡 İpucu: "De" ve "ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarın. Anlam bozuluyorsa ektir, bitişik yazılır. Anlam bozulmuyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır.
📝 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını düzenlemek ve okumayı kolaylaştırmak için noktalama işaretleri kullanılır.
- Nokta (.):
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
- Bazı kısaltmalardan sonra konur. (Örn: "Dr.")
- Sıra bildiren sayılardan sonra konur. (Örn: "2. sınıf")
- Virgül (,):
- Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak için konur. (Örn: "Elma, armut, ayva aldık.")
- Sıralı cümleleri ayırmak için konur. (Örn: "Geldik, gördük, inandık.")
- Hitaplardan sonra konur. (Örn: "Sevgili arkadaşlar,")
- Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için konur.
- Noktalı Virgül (;):
- Öğeleri virgülle ayrılmış sıralı cümleleri ayırmak için konur. (Örn: "At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.")
- Tür veya takımları ayırmak için kullanılır. (Örn: "Manavdan elma, armut; pazardan domates, salatalık aldım.")
- İki Nokta (:):
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. (Örn: "Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...")
- Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur.
- Üç Nokta (...):
- Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur (eksiltili cümle).
- Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için konur.
- Soru İşareti (?):
- Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!):
- Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
- Hitap ve seslenme sözlerinden sonra konur.
- Tırnak İşareti (" "):
- Başkasından aktarılan sözleri belirtmek için konur.
- Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen kelimeler tırnak içine alınabilir.
- Kesme İşareti ('):
- Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için konur. (Örn: "Ankara'ya, Ayşe'nin")
- Sayılarla getirilen ekleri ayırmak için konur. (Örn: "1923'te")
📚 Metin Türleri
Farklı amaçlarla yazılan metinlerin kendine özgü özellikleri vardır. Sınavda bir metnin hangi türe ait olduğunu veya özelliklerini sorabilirler.
- Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanması mümkün olayları anlatan kısa yazılardır. Olay, yer, zaman, kişi unsurları bulunur.
- Masal: Olağanüstü olaylar ve kahramanlarla dolu, genellikle tekerlemeyle başlayan ve sonunda iyilerin kazandığı hayal ürünü yazılardır. Eğitici ve öğreticidir.
- Fabl: Hayvanların veya cansız varlıkların insan gibi konuşturulduğu, sonunda ders verme (öğüt) amacı güden kısa hikayelerdir.
- Anı (Hatıra): Yazarın bizzat yaşadığı veya şahit olduğu olayları üzerinden zaman geçtikten sonra kaleme aldığı yazılardır.
- Gezi Yazısı: Yazarın gezdiği, gördüğü yerleri, o yerlerin doğal güzelliklerini, tarihi ve kültürel özelliklerini kendi gözlemleriyle anlattığı yazılardır.
- Biyografi: Tanınmış bir kişinin hayatını, başarılarını, eserlerini, başkası tarafından kaleme alınan yazılardır.
- Otobiyografi: Bir kişinin kendi hayatını kendisinin anlattığı yazılardır.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, kesin yargılara varmadan, samimi bir dille anlattığı yazılardır.
- Makale: Bilimsel bir konuyu kanıtlayarak, nesnel bir dille açıklayan, bilgi vermeyi amaçlayan yazılardır.
✨ Söz Sanatları (Edebi Sanatlar)
Anlatımı daha etkili, canlı ve çekici hale getirmek için kullanılan sanatlardır.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetme sanatıdır. (Örn: "Aslan gibi güçlü asker.")
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliklerini verme sanatıdır. (Örn: "Rüzgar fısıldadı sırrını ağaçlara.")
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkları konuşturma sanatıdır. Genellikle kişileştirme ile birlikte kullanılır. (Örn: "Ağaç dedi ki: 'Beni kesmeyin!'")
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterme sanatıdır. (Örn: "Bir ah çeksem dağı taşı eritir.")
- Karşıtlık (Tezat): Birbirine zıt (karşıt) kavramları veya durumları bir arada kullanma sanatıdır. (Örn: "Gündüzler uzun, geceler kısa.")
Umarım bu ders notu, sınavınıza hazırlanırken size çok yardımcı olur. Unutmayın, düzenli tekrar ve bol bol soru çözmek başarının anahtarıdır. Sınavda hepinize başarılar dilerim! 🚀
