7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 2

🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 2 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışmanız önemlidir.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:

📝 İsim-fiiller (Ad Eylemler)

Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede isim görevinde kullanılırlar. Olumsuzluk eki "-me, -ma" ile karıştırılmamalıdır.

• Ekler: -ma, -ış, -mak
• Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir. (Ne? Okumak)
• Örnek: Onun gülüşü içimi ısıtır. (Ne? Gülüşü)
• Örnek: Bu konuyu anlaman çok önemli. (Ne? Anlaman)

⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim (adlaşmış isim-fiil) haline gelebilir. Bunlar artık fiilimsi sayılmaz. (Örn: Dondurma, Çakmak, Yemek)

📝 Sıfat-fiiller (Ortaçlar)

Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede sıfat görevinde kullanılırlar. Genellikle bir ismi nitelerler.

• Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş)
• Örnek: Koşan çocuk düştü. (Nasıl çocuk? Koşan çocuk)
• Örnek: Kırılacak eşyaları dikkatli taşı. (Nasıl eşya? Kırılacak eşya)
• Örnek: Gelmiş geçmiş en iyi filmdi. (Nasıl film? Gelmiş geçmiş film)

💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır ve adlaşmış sıfat-fiil olur. (Örn: "Gelenler" içeri girdi. -> "Gelen insanlar" anlamında)

📝 Zarf-fiiller (Bağ-fiiller, Ulaçlar)

Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -e...e, -maksızın, -casına" gibi ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede zarf görevinde kullanılırlar. Genellikle fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden tamamlarlar.

• Ekler: -ken, -alı (-eli), -mad(an) (-meden), -ince (-ınca, -unca, -ünce), -ip (-ıp, -up, -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe, -tıkça, -tikçe), -r...mez (-maz), -e...e, -a...a, -maksızın (-meksizin), -casına (-cesine)
• Örnek: Gülerek yanıma geldi. (Nasıl geldi? Gülerek)
• Örnek: Kitabı okuyunca anladım. (Ne zaman anladım? Okuyunca)
• Örnek: Ders çalışırken müzik dinlerim. (Ne zaman dinlerim? Çalışırken)

💡 İpucu: Zarf-fiiller cümlede genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verir.

📌 Cümle Çeşitleri (Yapısına Göre)

Cümleler, yüklemlerinin sayısı ve yan cümlelerin varlığına göre farklı türlere ayrılır.

📝 Basit Cümle

Tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi veya başka bir yargı bildiren sözcük bulunmayan cümlelerdir.

• Sadece bir temel yargı (yüklem) içerir.
• Fiilimsi içermez.
• Örnek: Çocuklar parkta oynuyor. (Tek yüklem: oynuyor)

📝 Birleşik Cümle

Bir temel yargı (yüklem) ve bu yargıya bağlı en az bir yan yargı (yan cümle) içeren cümlelerdir. Yan cümleler genellikle fiilimsilerle veya "ki", "çünkü", "eğer" gibi bağlaçlarla kurulur.

• Girişik Birleşik Cümle: Yan cümlesi fiilimsi ile kurulan cümlelerdir.
  • Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Temel yargı: severim, Yan yargı: okumayı - isim-fiil)
• Ki'li Birleşik Cümle: "ki" bağlacıyla bağlanan cümlelerdir.
  • Örnek: Biliyorum ki sen de geleceksin.
• Şartlı Birleşik Cümle: Yan cümlesi "-se, -sa" şart ekiyle kurulan cümlelerdir.
  • Örnek: Erken gelirsen sinemaya gideriz.

📝 Sıralı Cümle

Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.

• Bağımlı Sıralı Cümle: Öge ortaklığı bulunan sıralı cümlelerdir.
  • Örnek: Çocuk koştu, (çocuk) topu yakaladı. (Özne ortak: çocuk)
• Bağımsız Sıralı Cümle: Öge ortaklığı bulunmayan sıralı cümlelerdir.
  • Örnek: Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı. (Öge ortaklığı yok)

📝 Bağlı Cümle

Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, veya, ama, fakat, ancak, lakin, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir.

• Örnek: Kitabı okudum ve çok beğendim.
• Örnek: Gelmek istedi ama işi çıktı.

📌 Anlatım Bozuklukları

Cümlelerin anlam ve yapı bakımından doğru, açık ve anlaşılır olmaması durumudur. İki ana başlıkta incelenir: Anlamsal (Anlama Dayalı) ve Yapısal (Yapıya Dayalı).

📝 Anlamsal Bozukluklar

Cümlenin anlamının net olmaması, çelişki içermesi veya gereksiz sözcük barındırması gibi durumlardır.

• Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanılması.
  • Yanlış: Aşağı yukarı tam on yıl oldu.
  • Doğru: Aşağı yukarı on yıl oldu. / Tam on yıl oldu.
• Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbiriyle çelişen kelimelerin aynı cümlede yer alması.
  • Yanlış: Eminim ki bu maçı mutlaka kazanırız.
  • Doğru: Eminim ki bu maçı kazanırız. / Bu maçı mutlaka kazanırız.
• Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümlede olması gereken yerden başka bir yerde kullanılması.
  • Yanlış: Yeni eve gelmiştim ki telefon çaldı.
  • Doğru: Eve yeni gelmiştim ki telefon çaldı.
• Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyim veya atasözünün anlamına uygun kullanılmaması veya yanlış kelimeyle kullanılması.
  • Yanlış: O kadar cimriydi ki etekleri zil çalıyordu. (Etekleri zil çalmak: sevinmek)
  • Doğru: O kadar cimriydi ki burnundan kıl aldırmazdı. (Veya uygun başka bir deyim)

📝 Yapısal Bozukluklar

Cümlenin dil bilgisi kurallarına uymamasından kaynaklanan bozukluklardır.

• Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ve yüklemin tekillik-çoğulluk, kişi veya olumluluk-olumsuzluk açısından uyumlu olmaması.
  • Yanlış: Kuşlar ağaçta ötüyorlar. (Cansız varlıklar çoğul özne olduğunda yüklem tekil olur.)
  • Doğru: Kuşlar ağaçta ötüyor.
• Ek Eksikliği: Cümlede gerekli bir ekin kullanılmaması.
  • Yanlış: Kitap okumayı ve müzik dinlemeyi severim. (Doğru: Kitap okumayı ve müzik dinlemeyi severim.) - Bu örnekte hata yok. Daha iyi bir örnek:
  • Yanlış: Bu konuyu çok iyi anlamış, her yönüyle değerlendirmişti. (Değerlendirmişti neyi? -> Bu konuyu)
  • Doğru: Bu konuyu çok iyi anlamış, her yönüyle onu değerlendirmişti. (Nesne eksikliği)
• Yüklem Eksikliği: Birleşik veya sıralı cümlelerde ortak kullanılması gereken yüklemin sadece bir cümlede kullanılması.
  • Yanlış: Ben çay, o ise kahve içti.
  • Doğru: Ben çay içtim, o ise kahve içti.

📌 Yazım Kuralları

Türkçede kelimelerin ve cümlelerin doğru yazılması için belirlenmiş kurallardır. En sık karşılaşılanları:

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar.
  • Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (Türk Dil Kurumu).
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
  • Hitaplar büyük harfle başlar (Sevgili Öğrenciler, Değerli Misafirler).
• Sayıların Yazımı:
  • Sayılar metin içinde yazıyla da yazılabilir (iki yüz, on beş).
  • Para tutarları, ölçü birimleri, istatistiksel verilerde rakam kullanılır (15 TL, 3 kg, %20).
  • Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur (7.) veya ek getirilir (7'nci).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
  • Anlam veya ses değişmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır (hanımeli, günebakan, kaynana).
  • Bazı birleşik fiiller bitişik yazılır (vazgeçmek, başvurmak).
  • Kurallı birleşik fiiller bitişik yazılır (-ebilmek, -evermek, -ekalmak, -edurmak, -eyazmak) (gelebildi, düşeyazdı).
  • Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst, üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır (bilinçaltı, ayaküstü, öğleüstü).
• Ayrı Yazılan Kelimeler:
  • "De" ve "ki" bağlaçları ayrı yazılır. "Mi" soru eki her zaman ayrı yazılır.
  • Somut olarak yer bildiren alt, üst, üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır (yer altı, su altı).
  • İkilemeler ayrı yazılır (güzel güzel, ağır ağır).
  • Pekiştirmeler bitişik yazılır (sapsarı, tertemiz).

📌 Noktalama İşaretleri

Cümlelerin doğru anlaşılması, okunması ve vurgulanması için kullanılan işaretlerdir.

• Nokta (.)
  • Cümle sonuna konur.
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur (Dr., Mah.).
  • Sıra bildiren sayılara eklenir (2., 7.).
• Virgül (,)
  • Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için konur (Elma, armut, ayva aldım.).
  • Sıralı cümleleri ayırmak için konur (Geldi, oturdu, bekledi.).
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konur.
  • Ara sözlerin başına ve sonuna konur.
  • Hitaplardan sonra konur (Değerli Arkadaşım,).
• Noktalı Virgül (;)
  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için konur.
  • Cümle içinde tür veya takım oluşturan ögeleri ayırmak için konur (Erkek çocuklara Ali, Can, Demir; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.).
• İki Nokta (:)
  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
  • Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
  • Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra konur.
• Üç Nokta (...)
  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  • Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için konur.
  • Sözün bir yerde kesildiğini veya devam ettiğini göstermek için konur.
• Soru İşareti (?)
  • Soru bildiren cümle veya kelimelerin sonuna konur.
  • Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan bilgi yerine konur.
• Ünlem İşareti (!)
  • Sevinç, korku, şaşma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  • Hitap ve seslenme sözlerinden sonra konur.
• Tırnak İşareti (" ")
  • Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
  • Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınabilir.
  • Kitap ve yazı adları ve bölüm başlıkları tırnak içine alınabilir.
• Yay Ayraç (Parantez) ( )
  • Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır.
  • Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak için kullanılır.
  • Alıntıların yapıldığı kaynak veya yazar belirtilirken kullanılır.

💡 İpucu: Noktalama işaretlerini doğru kullanmak, yazılı anlatımınızın gücünü artırır ve yanlış anlaşılmaları önler. Her bir işaretin belirli bir görevi olduğunu unutmayın!