🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 6. senaryo Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışmalısın.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin bazı özelliklerini taşıyan ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiilimsiler kip ve kişi eki almaz, olumsuz yapılabilirler.
- Fiilimsiler, cümlede yargı bildirir ama çekimli fiil değildir.
- Fiilimsiler, isim, sıfat veya zarf gibi görev yaparlar.
- Fiilimsiler, olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler.
📌 İsim-Fiil (Ad Eylem)
Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılan ve cümlede isim gibi kullanılan fiilimsilerdir.
- Ekleri: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek)
- Örnek: Kitap okumayı çok severim. (okumak + -mayı)
- Örnek: Onun gelişini dört gözle bekledik. (gelmek + -işini)
💡 İpucu: Bazı isim-fiiller zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olabilir. Bu durumda fiilimsi özelliğini kaybeder ve gerçek isim olur. (Örn: dondurma, çakmak, sarma, dolma)
📌 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılan ve cümlede sıfat gibi kullanılan fiilimsilerdir. Genellikle kendinden sonra gelen ismi niteler.
- Ekleri: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -duk, -dük / -tık, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş) (Kısaca: Anası mezar dikecekmiş)
- Örnek: Koşan çocuk düştü. (koşmak + -an)
- Örnek: Gelecek hafta sınavımız var. (gelmek + -ecek)
⚠️ Dikkat: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil ismin yerine geçerek "adlaşmış sıfat-fiil" olur. Örn: "Gelenler otursun." (Gelen insanlar otursun.)
📌 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)
Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek yapılan ve cümlede zarf gibi kullanılan fiilimsilerdir. Fiilin durumunu veya zamanını belirtirler.
- Ekleri çok çeşitlidir: -ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...e, -r...mez, -casına, -maksızın, -dığında vb.
- Örnek: Güle oynaya okula gittiler. (gülmek + -e, oynamak + -a)
- Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (çalışmak + -ırken)
- Örnek: Kitabı okuyup geri verdi. (okumak + -up)
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, cümleyi oluşturan ve yargıyı tamamlayan temel yapı taşlarıdır. Cümlenin ögelerini bulmak için önce yüklemi doğru tespit etmek ve soruları yükleme sormak çok önemlidir.
- Temel Ögeler: Yüklem, Özne
- Yardımcı Ögeler: Nesne (belirtili, belirtisiz), Yer Tamlayıcısı (dolaylı tümleç), Zarf Tamlayıcısı
📌 Yüklem (Eylem / Yargı)
Cümlede işi, oluşu, hareketi, durumu veya yargıyı bildiren temel ögedir. Tek kelimeden oluşabileceği gibi, birleşik fiil, deyim, isim tamlaması veya sıfat tamlaması şeklinde de olabilir.
- Cümlenin en önemli ögesidir, diğer ögeler yükleme göre şekillenir.
- Yüklem genellikle cümlenin sonunda bulunur ama başta veya ortada da olabilir.
- Yüklemi bulmak için özel bir soru yoktur, cümlenin yargı bildiren kısmıdır.
📌 Özne (İş Yapan)
Yüklemdeki işi yapan veya yargının konusu olan ögedir. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Gerçek Özne: İşi yapan açıkça bellidir. Örn: "Öğrenciler ders çalışıyor."
- Gizli Özne: Cümlede açıkça yazmaz ama yüklemin çekiminden anlaşılır. Örn: "Ders çalışıyorlar." (Onlar)
- Sözde Özne: Edilgen çatılı fiillerde işi yapan belli değildir, işten etkilenen sözde özne olur. Örn: "Kapı açıldı." (Kapı kendi kendine açılmadığı için sözde öznedir.)
📌 Nesne (Tümleç / Tümleyen)
Yüklemde belirtilen işten etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
- Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur. İsmin "-i" hal ekini alır. Örn: "Kitabı okudum." (Neyi okudum? Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuyla bulunur. İsmin yalın halinde (ek almamış) bulunur. Örn: "Elma yedim." (Ne yedim? Elma)
📌 Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç)
Yüklemdeki işin yapıldığı yeri, yönü veya kaynağı bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerinden birini alır. Yükleme sorulan "Neye?", "Neyde?", "Neyden?", "Kime?", "Kimde?", "Kimden?", "Nereye?", "Nerede?", "Nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Okula gittim. (Nereye gittim? Okula)
- Örnek: Evde oturduk. (Nerede oturduk? Evde)
- Örnek: Arkadaşımdan haber geldi. (Kimden haber geldi? Arkadaşımdan)
📌 Zarf Tamlayıcısı (Zarf Tümleci)
Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. Yükleme sorulan "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Niçin?", "Neden?", "Nereye?" (yalın halde), "Ne şekilde?", "Kiminle?", "Neyle?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Hızlı hızlı yürüdü. (Nasıl yürüdü? Hızlı hızlı)
- Örnek: Yarın sınav var. (Ne zaman var? Yarın)
- Örnek: Çok güldük. (Ne kadar güldük? Çok)
- Örnek: Dışarı çıktı. (Nereye çıktı? Dışarı - yön bildiren zarf)
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için kelimelerin ve cümlelerin yazımına dikkat etmek gerekir. Özellikle büyük harflerin kullanımı, birleşik kelimelerin yazımı ve bazı eklerin yazımı sıkça karıştırılır.
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler büyük harfle başlar.
- Sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
📌 Büyük Harflerin Kullanımı
Cümle başları, özel isimler, unvanlar, millet, dil, din adları, gezegen ve yıldız adları, kurum, kuruluş adları gibi birçok durumda büyük harf kullanılır.
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, soyadları, takma adlar, yer adları, millet, dil, din adları vb.) büyük harfle başlar.
- Kitap, dergi, gazete adları (özel isim olanlar) büyük harfle başlar. (Örn: Milliyet gazetesi, Varlık Dergisi)
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu)
📌 Birleşik Kelimelerin Yazımı
Birleşik kelimelerin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağı, anlam kaymasına uğrayıp uğramadığına veya belirli kurallara göre belirlenir.
- Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa genellikle bitişik yazılır. (Örn: kaynana, birbiri, denizaltı)
- İki kelime de gerçek anlamını koruyorsa genellikle ayrı yazılır. (Örn: kuşburnu, yer elması - burada "kuş" ve "elma" gerçek anlamını yitirmiş, o yüzden bitişik yazılmalıydı. Doğru örnek: kuru fasulye, deniz yolu)
- Somut bir yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" kelimeleri bitişik yazılır. (Örn: bilinçaltı, ayaküstü, olağanüstü)
⚠️ Dikkat: "Kuşburnu" ve "denizaltı" örnekleri bitişik yazılır çünkü kelimelerden biri veya ikisi anlamını yitirmiştir. "Kuru fasulye" ise ayrı yazılır çünkü iki kelime de kendi anlamını korur.
📌 "-ki, -de, -mi" Eklerinin Yazımı
Bu eklerin yazımı sıkça hata yapılan konulardandır.
- -ki: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam çok bozulmaz. (Örn: Duydum ki geliyormuş.) Aitlik bildiren "-ki" eki ise bitişik yazılır. (Örn: Evdeki hesap çarşıya uymaz.)
- -de: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel.) Bulunma hal eki olan "-de/da" ise bitişik yazılır. (Örn: Evde kimse yok.)
- -mi: Soru eki olan "-mi/mı/mu/mü" her zaman ayrı yazılır ve kendinden önceki kelimeden ayrı, kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır. (Örn: Geldin mi? Güzel mi güzel bir gün.)
📌 Noktalama İşaretleri
Yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlelerin yapısını ve duraklama yerlerini belirtmek için noktalama işaretleri kullanılır.
📌 Virgül (,)
Cümle içinde eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, uzun cümlelerde özneden sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Sıralı cümleleri ayırır: Geldi, gördü, gitti.
- Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır: Pazardan elma, armut, muz aldım.
- Hitaplardan sonra konur: Sevgili Arkadaşım,
- Cümlede vurgulanmak istenen özneden sonra konur (uzun cümlelerde).
📌 Nokta (.)
Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur, kısaltmalardan sonra kullanılır, sıra sayılarını belirtir.
- Bitmiş cümlelerin sonuna konur.
- Bazı kısaltmalardan sonra konur. (Örn: Dr., Mah.)
- Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır. (Örn: 2. kat, III. Mehmet)
📌 İki Nokta (:)
Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna, açıklama yapılacak cümlelerin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra konur.
- Açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur. (Örn: İki tür fiilimsi vardır: isim-fiil ve sıfat-fiil.)
- Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtir. (Örn: Öğretmen: Konuyu anladınız mı?)
📌 Noktalı Virgül (;)
Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır. (Örn: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.)
- Cümle içinde tür veya takımları ayırır. (Örn: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.)
📌 Soru İşareti (?) ve Ünlem İşareti (!)
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. (Örn: Nereye gidiyorsun?) Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır. (Örn: Yunus Emre (1240? - 1320))
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur. (Örn: Ey Türk gençliği! Vah vah!)
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru olması için anlatım bozukluklarından kaçınmak gerekir. Anlatım bozuklukları anlamsal (anlama dayalı) veya yapısal (yapıya dayalı) olabilir.
📌 Anlamsal (Anlama Dayalı) Bozukluklar
Cümlenin anlamından kaynaklanan, ifadeyi belirsizleştiren veya yanlış anlamaya yol açan bozukluklardır.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümleden çıkarıldığında anlamda daralma veya bozulma olmayan kelimelerin kullanılması. (Örn: "Karşılıklı mektuplaştılar." Mektuplaşmak zaten karşılıklı yapılır.)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbiriyle çelişen kelimelerin aynı cümlede kullanılması. (Örn: "Kesinlikle bu işi yapmış olabilir." Kesinlik ve ihtimal bir arada olamaz.)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanımı: Bir kelimenin anlamını bilmeden veya yanlış anlamda kullanılması. (Örn: "Yaptığı resimler çok pahalıydı." (pahalı değil, değerli olmalı))
- Deyim ve Atasözü Yanlışları: Deyim veya atasözlerinin yanlış kullanılması, kelimelerinin değiştirilmesi. (Örn: "İşler sarpa sardı." yerine "İşler yokuşa sardı." demek.)
📌 Yapısal (Yapıya Dayalı) Bozukluklar
Cümlenin dil bilgisel yapısından kaynaklanan, cümledeki ögeler arasındaki uyumsuzluklardır.
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ve yüklemin kişi, sayı veya çatı bakımından uyuşmaması. (Örn: "Ben ve sen sinemaya gitti." (gittik olmalı))
- Ek Eksikliği (Tamlayan/Tamlanan, Ek Fiil): Cümlede bulunması gereken bir ekin eksik olması. (Örn: "Bu okulda okuduğumu ve mezun olduğumu unutamam." (Okuduğumu ve mezun olduğumu -> okuduğum okulu ve mezun olduğumu))
- Tümleç Eksikliği: Cümlede bir tümlecin (nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı) eksik olması. (Örn: "Arkadaşına güvenir, her sırrını söylerdi." (kime söylerdi? ona/arkadaşına - yer tamlayıcısı eksik))
📌 Paragrafta Anlam
Paragrafta anlam soruları, verilen bir metni anlama, yorumlama ve ana fikrini, yardımcı fikirlerini, başlığını veya anlatım özelliklerini belirleme becerisini ölçer.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Paragrafın yazılma amacı, yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. Genellikle bir cümlede özetlenebilir. "Bu paragrafta asıl anlatılmak istenen nedir?" sorusunun cevabıdır.
- Yardımcı Fikirler (Destekleyici Düşünceler): Ana fikri destekleyen, açıklayan, geliştiren yan düşüncelerdir. Örnekler, tanımlar, karşılaştırmalar bu fikirleri oluşturur.
- Başlık: Paragrafın içeriğini en iyi özetleyen, genellikle kısa ve dikkat çekici kelime veya kelime grubudur. Ana fikirle doğrudan ilişkilidir.
- Anlatım Biçimleri: Yazarın düşüncelerini aktarırken kullandığı yöntemlerdir.
- Açıklama: Bilgi verme, öğretme amacı güder. Nesnel bir dil kullanılır.
- Tartışma: Bir düşünceyi savunma veya çürütme amacı güder. Okuyucuyu ikna etmeye çalışır.
- Öyküleme (Hikaye Etme): Bir olayı, bir durumu zaman akışı içinde anlatır.
- Betimleme (Tasvir Etme): Varlıkların veya yerlerin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde anlatır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları: Yazarın anlatımını güçlendirmek için kullandığı tekniklerdir.
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap verir.
- Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık/kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyar.
- Örnekleme: Anlatılan soyut düşünceyi somutlaştırmak için örnekler verir.
- Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Alanında uzman birinin sözünü alıntılayarak düşünceyi destekler.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, anket sonuçları, grafikler kullanır.
- Benzetme: İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan ilişkilendirmedir.
📝 Unutma, düzenli tekrar ve bol soru çözümü bu konuları pekiştirmene yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim!
