🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1" sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları kapsar. Sınavda başarılı olmak için fiilimsiler, cümlenin ögeleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri ve anlatım bozuklukları gibi konulara dikkat etmelisiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyen ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me, -mak / -mek, -ış / -iş / -uş / -üş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
📝 Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (okumak)
📝 Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." (gülüşü)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en, -ası / -esi, -mez / -maz, -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür, -dik / -dık / -duk / -dük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -muş / -müş" ekleri gelerek oluşur. İsmin önüne gelerek onu niteler veya adlaşmış sıfat fiil olarak kullanılır.
📝 Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan - hangi çocuk?)
📝 Örnek: "Yaralananları hastaneye kaldırdılar." (yaralananlar - adlaşmış sıfat fiil)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -ince / -ınca / -unca / -ünce, -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe, -r...-maz, -a...-a, -casına / -cesine, -maksızın / -meksizin" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf görevinde kullanılır, fiili durum veya zaman yönünden niteler.
📝 Örnek: "Eve koşarak geldi." (koşarak - nasıl geldi?)
📝 Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmış." (çalışırken - ne zaman uyuyakalmış?)
💡 İpucu: Bazı isim-fiiller zamanla fiilimsi özelliğini kaybedip kalıplaşmış isim olabilir. (Örn: "dolma", "çakmak", "dondurma"). Bu kelimeler artık bir eylemi değil, bir varlığı veya kavramı karşılar.
⚠️ Dikkat: Sıfat-fiil ekleri ile kip eklerini karıştırmayın! "Gelecek yıl" (sıfat-fiil), "Çocuk gelecek." (gelecek zaman kipi).
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan ve cümlede belirli bir görevi olan sözcük veya sözcük gruplarıdır. Temel ögeler ve yardımcı ögeler olmak üzere ikiye ayrılır.
- Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren temel ögedir. Çekimli bir fiil veya ek fiil almış bir isim olabilir. Cümlenin diğer ögeleri yükleme sorulan sorularla bulunur.
📝 Örnek: "Ali okula gitti." (gitti - fiil)
📝 Örnek: "Bu çocuk çok akıllıydı." (akıllıydı - isim + ek fiil)
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumda bulunan ögedir. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
📝 Örnek: "Kuşlar gökyüzünde uçuyor." (Kuşlar - kim uçuyor?)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır.
- Belirtili Nesne: Yükleme "neyi?", "kimi?" soruları sorularak bulunur. İsmin "-i" hal ekini alır.
📝 Örnek: "Kitabı okudum." (kitabı - neyi okudum?)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "ne?" sorusu sorularak bulunur (özne bulunduktan sonraki "ne?"). İsmin yalın halindedir.
📝 Örnek: "Annem pasta yaptı." (pasta - ne yaptı?)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer yönünden tamamlar. İsmin "-e, -de, -den" hal eklerini alır. Yükleme "kime, kimde, kimden?", "neye, neyde, neyden?", "nereye, nerede, nereden?" soruları sorularak bulunur.
📝 Örnek: "Okula gittim." (okula - nereye gittim?)
- Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, yön, sebep vb. yönlerden tamamlar. Yükleme "nasıl?", "ne zaman?", "ne kadar?", "niçin?", "nereye?" (ek almamışsa) soruları sorularak bulunur.
📝 Örnek: "Yarın gelecek." (yarın - ne zaman gelecek?)
📝 Örnek: "Çok güldük." (çok - ne kadar güldük?)
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi, sonra nesneyi, ardından diğer tümleçleri bulmalısınız. Tamlamalar (isim tamlaması, sıfat tamlaması) ve deyimler asla bölünmez, tek bir öge olarak kabul edilir.
📌 Yazım Kuralları
Türkçede kelimelerin doğru yazılması, anlam karışıklıklarını önler ve iletişimi kolaylaştırır. Özellikle "ki", "de" ve "mi" gibi ek/bağlaçların yazımına dikkat etmek gerekir.
- "ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: "Bilgisayarımı getirmedim ki oyun oynayalım.")
- "-ki" Ekinin Yazımı: Sıfat yapan "-ki" ve ilgi zamiri olan "-ki" bitişik yazılır. (Örn: "Evdeki hesap çarşıya uymaz." - sıfat yapan; "Benim kalemim kayboldu, seninkini kullanabilir miyim?" - ilgi zamiri)
- "de/da" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve "te/ta" şeklinde sertleşmez. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Sen de gel.")
- "-de/-da" Ekinin Yazımı: Hal eki olan "-de/-da" bitişik yazılır ve "te/ta" şeklinde sertleşebilir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evde kimse yok.")
- "mi" Soru Ekinin Yazımı: "mi" soru eki her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki kelimeye bitişik yazılmaz, kendinden sonra gelen eklere bitişik yazılır. (Örn: "Geldin mi?", "Okuyor musun?")
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları), kurum adları, belirli tarih ve olay adları büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla (iki, üç) yazılır. Saat, para, ölçü gibi durumlarda rakamla yazılabilir.
💡 İpucu: "ki" için "-ler" ekini getirin. Anlamlı oluyorsa bitişik, olmuyorsa ayrı yazılır. (Örn: "Evdeki" -> "Evdekiler" (anlamlı, bitişik); "Gel ki" -> "Gelkiler" (anlamsız, ayrı)). "de" için cümleden çıkarın. Anlam bozulmuyorsa ayrı (bağlaç), bozuluyorsa bitişik (ek).
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazıdaki anlamı düzenlemek, duraklamaları belirtmek, tonlamaları göstermek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur. Kısaltmalardan sonra ve sıralama belirtirken kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmada, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek, açıklama yapılacak veya alıntı yapılacak cümlelerden önce kullanılır.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonunda, alıntılarda atlanan yerleri belirtmede, sözün bir yerde kesildiğini göstermede kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. Bilinmeyen, şüpheyle karşılanan yer ve tarihlerde kullanılır.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna konur. Hitap ve uyarı sözlerinden sonra da kullanılır.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarmada, özellikle belirtilmek istenen kelime veya sözleri göstermede kullanılır.
⚠️ Dikkat: Virgül, "ve, veya, ya da" bağlaçlarından önce ve sonra kullanılmaz. Şart ekinden (-se, -sa) sonra kullanılmaz.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlede anlamın açık, net ve doğru bir şekilde aktarılmasını engelleyen durumlardır. İki ana başlık altında incelenir: Anlamsal (anlama dayalı) ve Yapısal (dil bilgisine dayalı) anlatım bozuklukları.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya anlamı zaten başka bir sözcükte bulunan kelimelerin kullanılması. (Örn: "Derste anlattığı konuyu tekrar yineledi." - "tekrar" gereksiz)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbiriyle çelişen ifadelerin aynı cümlede yer alması. (Örn: "Eminim ki bu sınavdan belki yüz alırım." - "eminim" ve "belki" çelişiyor)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün cümlede taşıdığı anlamın dışında kullanılması. (Örn: "Bu olayda herkesin payı azımsanamaz." - "azımsamak" yerine "küçümsenmek" olmalıydı)
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümledeki yerinin yanlış olması, anlam karışıklığına yol açması. (Örn: "Yeni okula geldim ki ders başladı." - "Okula yeni geldim ki ders başladı." olmalıydı)
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ve yüklemin tekillik-çoğulluk, kişi veya çatı bakımından uyumsuz olması. (Örn: "Çocuklar bahçede oyun oynuyor." - "oynuyorlar" olmalıydı)
- Ek Fiil Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ek fiilin ortak kullanılmasından kaynaklanan bozukluklar. (Örn: "O tembel, ben çalışkan değilim." - "O tembeldir, ben çalışkan değilim." olmalıydı)
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarının yanlış kurulması. (Örn: "Siyasi ve ekonomik sorunlar." - "Siyasi sorunlar ve ekonomik sorunlar" olmalıydı, ya da "Siyasi ve ekonomik sorunlar" kabul edilebilir, ancak bazen sıfatın iki isme birden uymaması sorun yaratır.)
💡 İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında cümleyi dikkatlice okuyun ve her kelimenin cümleye kattığı anlamı sorgulayın. Cümleyi farklı şekillerde kurmaya çalışarak hatayı bulabilirsiniz.
