🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek Fiilimsiler, Cümle Çeşitleri, Anlatım Bozuklukları ile Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri gibi temel konuları özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice çalışmanız önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat ya da zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Bir cümlede birden fazla fiilimsi bulunabilir ve fiilimsiler yüklem olamazlar.
- İsim-fiil (Mastar): Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumayı çok severim." ("-ma")
- Örnek: "Onun gülüşü herkesi mutlu etti." ("-ış")
- Örnek: "Burada beklemek sıkıcıydı." ("-mak")
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede genellikle bir ismi niteleyerek sıfat görevi görür.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." ("-an")
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." ("-ecek")
- Örnek: "Kırılmış camları topladık." ("-mış")
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...e, -r...mez, -casına, -meksizin, -diğinde" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevi görerek yüklemi zaman veya durum yönünden tamamlar.
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmışım." ("-ken")
- Örnek: "Kapıyı açıp içeri girdi." ("-ıp")
- Örnek: "Gülerek konuşuyordu." ("-erek")
💡 İpucu: Fiilimsiler, olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler. Ancak kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olan sözcükler (dolma, çakmak, dondurma gibi) artık fiilimsi değildir, kalıcı isimdir.
📌 Cümle Çeşitleri (Yapısına Göre)
Cümleler, içerdikleri yargı sayısı ve bu yargıların birbirine bağlanış biçimine göre farklı türlere ayrılır. Bu bölümde cümlelerin yapısına göre çeşitlerini inceleyeceğiz.
- Basit Cümle: Tek bir yargı bildiren, yani tek bir yüklemi olan ve içinde fiilimsi bulunmayan cümlelerdir.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
- Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve bu temel cümleye bağlı en az bir yan cümlecikten oluşan cümlelerdir. Yan cümlecik genellikle fiilimsi, şart eki (-se/-sa) veya "ki" bağlacı ile kurulur.
- Girişik Birleşik Cümle: İçinde fiilimsi bulunan cümlelerdir.
- Örnek: "Kitap okumayı sevenler başarılı olur." ("okumayı" fiilimsi)
- Şartlı Birleşik Cümle: Yan cümlesi şart kipiyle (-se/-sa) kurulan cümlelerdir.
- Örnek: "Erken yatarsa dinç uyanır." ("yatarsa" yan cümle)
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir. Yargılar arasında anlam ilişkisi vardır.
- Örnek: "Hava karardı, herkes evine gitti."
- Örnek: "Ben geldim; o, beni görmedi."
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir.
- Örnek: "Dışarı çıktım ama hava çok soğuktu."
- Örnek: "Ders çalıştım ve sınavdan yüksek aldım."
⚠️ Dikkat: Birleşik cümlelerde fiilimsi veya şart ekiyle kurulan yan cümlecik, temel cümlenin bir ögesi gibi görev yapar. Sıralı ve bağlı cümlelerde ise her yüklem ayrı bir yargıdır.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru olması için dil bilgisi kurallarına ve mantık ilkelerine uygun olması gerekir. Bu kurallara uyulmadığında anlatım bozuklukları ortaya çıkar. Anlatım bozuklukları genellikle anlamsal ve yapısal olmak üzere iki ana başlıkta incelenir.
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya anlamı zaten başka bir sözcükte bulunan kelimelerin kullanılmasıdır.
- Yanlış: "Yaklaşık olarak beş yıl kadar burada yaşadık."
- Doğru: "Yaklaşık beş yıl burada yaşadık." veya "Beş yıl kadar burada yaşadık."
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Cümlede birbiriyle çelişen ifadelerin bir arada kullanılmasıdır.
- Yanlış: "Şüphesiz bu işi kesinlikle başaracağız."
- Doğru: "Şüphesiz bu işi başaracağız." veya "Bu işi kesinlikle başaracağız."
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün cümlede kastedilen anlam dışında kullanılmasıdır.
- Yanlış: "Bu elbise çok pahalıya mal oldu." (mal olmak yerine "pahalıya geldi" veya "çok tuttu")
- Doğru: "Bu elbise çok pahalıya geldi."
- Deyim Yanlışları: Deyimlerin anlamına veya yapısına uygun kullanılmamasıdır.
- Yanlış: "Ona kulak misafiri oldum." (kulak misafiri olmak yerine "kulak kabartmak")
- Doğru: "Ona kulak kabarttım."
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklem arasında tekillik-çoğulluk veya kişi bakımından uyum olmamasıdır.
- Yanlış: "Herkes bahçede top oynuyorlardı." (Özne tekil, yüklem çoğul)
- Doğru: "Herkes bahçede top oynuyordu."
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarının yanlış kurulması veya tamlama eklerinin eksik kullanılmasıdır.
- Yanlış: "Devlet ve özel okullar." (Devlet okulları ve özel okullar olmalı)
- Doğru: "Devlet okulları ve özel okullar."
- Ek Eksikliği: Cümlede bir ekin eksik kullanılmasından kaynaklanan bozukluklardır.
- Yanlış: "Ona güvenir, her şeyi anlatırdım." (Ona güvenirdim, her şeyi anlatırdım.)
- Doğru: "Ona güvenir, her şeyi anlatırdım." (Burada "güvenirim" veya "güvenirdim" olmalıydı, genellikle ortak yüklemde zaman veya kişi uyumsuzluğu olarak da görülür)
💡 İpucu: Bir cümleyi okurken her kelimenin gerekli olup olmadığını, doğru anlamda kullanılıp kullanılmadığını ve mantık hatası içerip içermediğini kontrol edin. Cümleyi basitleştirmeye çalışmak anlatım bozukluğunu bulmanıza yardımcı olabilir.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Dilimizi doğru ve etkili kullanabilmek için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir. Sınavda bu konulardan da sorular gelecektir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, kurum adları vb.) büyük harfle başlar.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
- Kitap, dergi, gazete adları ve başlıklar büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı:
- Sayılar genellikle metin içinde yazıyla yazılır (iki, beş, on beş).
- Para miktarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır (5 kg, 100 TL).
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya ek kesme işaretiyle ayrılır (7. veya 7'nci).
- "De/Da" Bağlacının ve Ekinin Yazımı:
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve asla "-te/-ta" şekline dönüşmez (Sen de gel, Kitap da okudum).
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki) bitişik yazılır ve "-te/-ta" şekline dönüşebilir (Evde, Okulda, Çantada, Sepette).
- "Ki" Bağlacının ve Ekinin Yazımı:
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (Duydum ki geliyormuşsun).
- İlgi eki olan "-ki" bitişik yazılır (Benimki, Evdeki hesap).
- Bazı bağlaçlar kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır (sanki, oysaki, mademki, belki, hâlbuki, çünkü, meğerki). "SOMBaHÇeM" kodlamasıyla hatırlanabilir.
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmalara, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin sonuna veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
⚠️ Dikkat: Özellikle "de/da" ve "ki"nin yazımına, ayrıca kesme işaretinin kullanım alanlarına çok dikkat edin. Bu konularda sıkça hata yapılmaktadır.
📝 **Ek Bilgi:** Bu konuları pekiştirmek için bol bol soru çözmeyi ve örnek cümleler incelemeyi unutmayın. Başarılar dilerim!
