7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2

🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için fiilimsiler, cümle çeşitleri, anlatım bozuklukları, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara dikkat etmeniz önemlidir.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen yitirmeyen ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Onları fiilden ayıran en önemli özellik, şahıs ve zaman eki almamalarıdır.

• İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi görev yapar.
  • Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir. (Ne? Okumak)
  • Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (Ne? Gülüşü)
• Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi görev yapar, bir ismi niteler.
  • Örnek: Koşan adam yoruldu. (Nasıl adam? Koşan adam)
  • Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Nasıl günler? Gelecek günler)
• Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi görev yapar, genellikle eylemin zamanını veya durumunu belirtir.
  • Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Ne zaman? Çalışırken)
  • Örnek: Kapıyı açıp içeri girdi. (Nasıl girdi? Açıp)

💡 İpucu: İsim-fiil ekleri bazı durumlarda kalıcı isim oluşturabilir (dondurma, çakmak gibi). Bu durumda artık fiilimsi değil, bir varlığın adı olmuştur. Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirken, kalıcı isimler alamaz.

📌 Cümle Çeşitleri

Cümleler, farklı özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılır. Bu sınıflandırmalar, cümlenin yapısını, anlamını ve yüklemini anlamamıza yardımcı olur.

• Yüklemin Türüne Göre Cümleler:
  • Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Örnek: Çocuklar bahçede oynuyor.
  • İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük olan (ek fiil almış) cümlelerdir. Örnek: Bu hava çok güzeldi.
• Yüklemin Yerine Göre Cümleler:
  • Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda bulunan cümlelerdir. Örnek: Kitabı dün bitirdim.
  • Devrik Cümle: Yüklemi sonda bulunmayan (başta veya ortada) cümlelerdir. Örnek: Dün bitirdim kitabı.
  • Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlaması beklenen cümlelerdir. Sonuna üç nokta (...) konur. Örnek: Önümüzde yemyeşil bir ova...
• Anlamına Göre Cümleler:
  • Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya yargının var olduğunu bildiren cümlelerdir. Örnek: Hava bugün sıcak.
  • Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya yargının olmadığını bildiren cümlelerdir. Genellikle "-ma/-me" eki veya "değil, yok" sözcükleriyle yapılır. Örnek: Hava bugün sıcak değil.
  • Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla soru soran cümlelerdir. Sonuna soru işareti (?) konur. Örnek: Nereye gidiyorsun?
  • Emir Cümlesi: Bir eylemin yapılmasını veya yapılmamasını emreden cümlelerdir. Örnek: Hemen buraya gel!
  • Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, korku, sevinç gibi duyguları veya seslenmeleri bildiren cümlelerdir. Sonuna ünlem işareti (!) konur. Örnek: Eyvah, yetişin yangın var!
• Yapısına Göre Cümleler:
  • Basit Cümle: Tek bir yargı (tek yüklem) bildiren ve içinde fiilimsi veya başka bir yargı bulunmayan cümlelerdir. Örnek: Çocuk top oynuyor.
  • Birleşik Cümle: Bir temel cümle ve onun anlamını tamamlayan en az bir yan cümleden oluşan cümlelerdir. Yan cümle genellikle fiilimsi, -ki bağlacı veya şart (-sa/-se) ekiyle kurulur.
    • Örnek (Fiilimsiyle): Kitap okumayı severim. (Okumayı: yan cümle, severim: temel cümle)
    • Örnek (Şartlı): Hava güzel olursa pikniğe gideriz. (Güzel olursa: yan cümle, gideriz: temel cümle)
  • Sıralı Cümle: İki veya daha fazla basit cümlenin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Her cümlenin ayrı bir yüklemi vardır. Örnek: Hava karardı, eve gittik.
  • Bağlı Cümle: İki veya daha fazla basit cümlenin "ve, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlanmasıyla oluşan cümlelerdir. Her cümlenin ayrı bir yüklemi vardır. Örnek: Hava karardı ama eve gitmedik.

⚠️ Dikkat: Yapısına göre cümlelerde "yan cümle" kavramı önemlidir. Yan cümleler genellikle fiilimsilerle, şart kipiyle veya "ki" bağlacıyla oluşur ve temel cümlenin bir ögesi gibi işlev görür.

📌 Anlatım Bozuklukları

Cümlede anlamın açık, net ve doğru bir şekilde aktarılmasını engelleyen, dil bilgisi kurallarına veya anlam bütünlüğüne aykırı durumlara anlatım bozukluğu denir. Anlamı bozan veya gereksiz karmaşa yaratan her şey anlatım bozukluğudur.

• Anlamsal Bozukluklar:
  • Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümleden çıkarıldığında anlamda bir eksiklik veya bozulma olmayan sözcüklerin kullanılması. Örnek: "Gürültüden dolayı hepimiz rahatsız olduk." (Dolayı gereksiz)
  • Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Aynı cümlede birbiriyle çelişen anlamlara sahip sözcüklerin bir arada kullanılması. Örnek: "Tamı tamına yaklaşık beş yıl önceydi." (Tamı tamına ile yaklaşık çelişiyor)
  • Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir sözcüğün cümlede kendi gerçek anlamı dışında kullanılması. Örnek: "Bu konuda çok çekimser davranıyor." (Çekimser yerine 'çekingen' olmalı)
  • Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyim veya atasözünün anlamına uygun kullanılmaması, sözcüklerinin değiştirilmesi. Örnek: "Gözü yükseklerdeydi." (Gözü yükseklerde olmak doğru) "Gözü alçaklardaydı." (Yanlış)
• Yapısal Bozukluklar:
  • Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklem arasında tekillik-çoğulluk, şahıs veya olumluluk-olumsuzluk açısından uyumsuzluk olması. Örnek: "Herkes ders çalışmıyor." (Herkes + olumsuz yüklem olmaz, "Hiç kimse ders çalışmıyor" olmalı)
  • Ek Eksikliği/Yanlışlığı: Cümlede bir ekin eksik veya yanlış kullanılması. Örnek: "Bu durum beni çok etkilediği ve üzdü." (Etkilediği değil, 'etkilediği gibi üzdü' veya 'etkiledi ve üzdü' olmalı)
  • Tamlama Yanlışlıkları: İsim veya sıfat tamlamalarında yapılan hatalar. Örnek: "Politik ve sanat dünyası." (Politik dünya değil, 'politika dünyası' olmalı)

💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulmak için cümleyi dikkatlice okuyun, gereksiz görünen kelimeleri çıkarın, kelimelerin yerini değiştirin veya farklı anlamlara gelebilecek ifadeleri sorgulayın.

📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri

Türkçeyi doğru ve anlaşılır bir şekilde kullanmak için yazım kuralları ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir. Bunlar, anlam karışıklıklarını önler ve yazılı iletişimi kolaylaştırır.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümle başında, özel isimlerde (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.), unvanlarda, belirli tarih bildiren ay ve gün adlarında büyük harf kullanılır.
  • Örnek: Mehmet Öğretmen, Ankara'ya 29 Ekim Cumartesi günü gitti.
• Sayıların Yazımı:
  • Sayılar genellikle metin içinde yazıyla yazılır (iki, beş).
  • Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılar rakamla yazılır (15.30, 5 kg).
  • Sıra sayıları "-ncı/-nci" ekiyle veya nokta (.) ile gösterilir (3'üncü, 5.).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
  • Anlamını yitiren veya ses düşmesi/türemesi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kaynana, pazartesi, hissetmek).
  • Anlamını koruyan ve ayrı yazılması gereken birleşik kelimeler de vardır (yer çekimi, ana dil).
• Noktalama İşaretleri:
  • Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
  • Virgül (,): Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek için kullanılır.
  • Noktalı Virgül (;): Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak, farklı türdeki örnekleri ayırmak için kullanılır.
  • İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin sonuna, örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
  • Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken, özel olarak belirtilmek istenen sözleri veya eser adlarını belirtirken kullanılır.
  • Soru İşareti (?): Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
  • Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenmelerin sonuna konur.

⚠️ Dikkat: "De" ve "ki" bağlaçlarının yazımına özellikle dikkat edin. Bağlaç olan "de" ayrı, ek olan "-de" bitişik yazılır. Bağlaç olan "ki" ayrı, ilgi eki olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır.

📌 Söz Sanatları

Şiirlerde veya edebi metinlerde anlatımı daha etkili, güzel ve çarpıcı hale getirmek için kullanılan sanatsal ifadelerdir.

• Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.
  • Örnek: Askerler aslan gibi cesurdu. (Askerler cesaret yönünden aslana benzetilmiş.)
• Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özelliklerin verilmesidir.
  • Örnek: Rüzgar, ağaçların yapraklarını fısıldıyordu. (Fısıldamak insana ait bir özelliktir.)
• Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkların konuşturulmasıdır. Kişileştirmenin bir ileri aşamasıdır.
  • Örnek: Ağaç, "Beni kesmeyin!" diye bağırdı.
• Abartma (Mübalağa): Bir özelliğin, durumun veya olayın olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterilmesidir.
  • Örnek: Bir of çeksem dağlar yıkılır. (Bir of çekmekle dağların yıkılması abartmadır.)
• Karşıtlık (Tezat): Birbirine zıt (karşıt) kavramların veya durumların bir arada kullanılmasıdır.
  • Örnek: Güleriz ağlanacak halimize. (Gülmek ve ağlamak zıt kavramlardır.)

💡 İpucu: Söz sanatlarını bulurken cümlede veya dörtlükte olağan dışı, dikkat çekici veya mecazi anlamlar arayın.