"Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken pireler berber iken... Uzak diyarlardan birinde, çok zengin ama bir o kadar da cimri bir padişah yaşarmış. Padişahın hazinesi ağzına kadar altınla doluymuş ama o, halkına bir lokma ekmeği bile çok görürmüş. Bir gün, ülkeye yaşlı bir derviş gelmiş ve padişahtan sadece bir avuç buğday istemiş..."
Bu metin parçası, hangi metin türüne örnek olarak verilebilir?
A) Deneme
B) Masal
C) Anı
D) Makale
Sevgili öğrenciler, bu tür soruları çözerken metnin başlangıcına, karakterlerine, olay örgüsüne ve diline dikkat etmeliyiz. Şimdi adım adım metni inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:
- Metnin Başlangıcı: Metin "Bir varmış bir yokmuş, evvel zaman içinde kalbur saman içinde, develer tellal iken pireler berber iken..." gibi klasik tekerlemelerle başlıyor. Bu tür girişler, genellikle hayal ürünü olayların anlatıldığı metinlerde kullanılır.
- Mekân ve Zaman: "Uzak diyarlardan birinde", "evvel zaman içinde" gibi ifadeler, metnin belirli bir zaman ve mekânda geçmediğini, genel ve hayali bir ortamda kurgulandığını gösterir.
- Karakterler: "Çok zengin ama bir o kadar da cimri bir padişah", "yaşlı bir derviş" gibi karakterler, genellikle iyi-kötü, cömert-cimri gibi zıt özelliklerle donatılmış, sembolik ve abartılı tiplerdir. Bu da metnin gerçeklikten uzak, kurgusal bir yapıda olduğunu gösterir.
- Olay Örgüsü ve Amaç: Metin, padişahın cimriliğini ve dervişin isteğini anlatarak bir olayın başlangıcını sunar. Masallar genellikle bu tür olaylar üzerinden ders vermeyi, ahlaki değerleri öğretmeyi amaçlar.
- Seçeneklerin İncelenmesi:
- A) Deneme: Yazarın herhangi bir konu üzerindeki kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden, samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. Metnimiz kişisel görüş değil, bir hikaye anlatıyor.
- B) Masal: Olağanüstü olayların ve kahramanların yer aldığı, genellikle tekerlemelerle başlayan, hayal ürünü bir anlatı türüdür. Eğitici ve öğretici yönü vardır. Metnimizdeki tüm özellikler masal tanımına uymaktadır.
- C) Anı: Bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu önemli olayları, üzerinden belirli bir zaman geçtikten sonra kaleme aldığı yazı türüdür. Gerçek olaylara dayanır. Metnimiz gerçek değil, kurgusaldır.
- D) Makale: Bilimsel bir konuyu açıklamak, bir düşünceyi kanıtlamak veya bir görüşü savunmak amacıyla yazılan, ciddi ve nesnel bir dil kullanılan yazı türüdür. Metnimiz bilimsel veya kanıtlama amaçlı değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, metnin başlangıç tekerlemeleri, hayali karakterleri ve kurgusal yapısı göz önüne alındığında, en uygun metin türünün masal olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
