🎓 8. sınıf türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 8. sınıf Türkçe 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 2'de karşılaşabileceğin Fiilimsiler, Cümle Çeşitleri, Anlatım Bozuklukları, Yazım Kuralları, Noktalama İşaretleri ve Paragraf Bilgisi gibi önemli konuları sade bir dille özetlemektedir. Başarılar!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cümlede yargı bildirirler ancak kip ve kişi eki almazlar.
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsi ekleri alan sözcükler zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olabilir. Bunlara "kalıcı isim" denir ve fiilimsi kabul edilmezler. (Örn: Dolma, çakmak, dondurma)
📌 Cümle Çeşitleri (Yapılarına Göre)
Cümleler yapılarına göre dörde ayrılır. Bu ayrım, cümlenin içinde kaç tane yüklem olduğuna ve yan yargı (fiilimsi veya başka bir yargı) olup olmadığına göre yapılır.
📌 Anlatım Bozuklukları
Bir cümlede anlamın açık, net ve doğru olmasını engelleyen durumlara anlatım bozukluğu denir. İki ana başlıkta incelenir: Anlamsal (anlama dayalı) ve Yapısal (dil bilgisine dayalı).
- Anlamsal Bozukluklar:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen sözcüklerin bir arada kullanılması. (Örn:
İki ayrı farklı dünyamız vardı.
- "ayrı" veya "farklı" gereksiz)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Birbiriyle zıt anlamlı kelimelerin bir arada bulunması. (Örn:
Tam üç yıla yakın bir süre geçti.
)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Kelimenin anlamını bilmeden veya karıştırarak kullanılması. (Örn:
Bu olayda çekincelerim var.
- "çekincelerim" yerine "kuşkularım" olmalı)
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması: Kelimenin cümle içindeki yerinin anlamı değiştirmesi veya bozması. (Örn:
Yeni eve geldim ki telefon çaldı.
- "Eve yeni geldim ki..." olmalı)
- Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyim veya atasözünün yanlış kelimelerle kullanılması veya anlamının bilinmemesi. (Örn:
Etekleri zil çalmak.
- Doğrusu "etekleri tutuşmak" veya "etekleri zil çalmak" sevinç anlamında)
- Anlam Belirsizliği (Adıl Eksikliği): Zamir eksikliğinden kaynaklanan belirsizlik. (Örn:
Okula gitmediğini duydum.
- Kimin gitmediği belli değil, "onun" veya "senin" eksik)
- Mantık ve Sıralama Yanlışlığı: Olayların veya durumların mantık akışına uymaması. (Örn:
Bırak patates soymayı, yemek bile yapamaz.
)
- Yapısal Bozukluklar:
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklemin kişi, tekillik-çoğulluk veya çatı bakımından uyumsuz olması. (Örn:
Herkes dışarı çıktı, ama sonra geri geldi.
- "geldi" yerine "geldiler" olmalı)
- Ek Eylem Eksikliği: Özellikle sıralı ve bağlı cümlelerde ek eylemin ortak kullanılmasından doğan hata. (Örn:
O çalışkan, kardeşi tembeldi.
- "çalışkandı" olmalı)
- Tamlama Yanlışları: İsim ve sıfat tamlamalarında ortak kullanılan tamlama eklerinin yanlışlığı. (Örn:
Siyasi ve kültürel alanda gelişmeler yaşandı.
- "siyasi alanda ve kültürel alanda" olmalı)
- Çatı Uyuşmazlığı: Yan cümlecik ile temel cümlenin çatılarının (etken-edilgen) farklı olması. (Örn:
Sorular dikkatlice okunup cevaplandırdı.
- "cevaplandırıldı" olmalı)
- Öge Eksikliği (Nesne, Dolaylı Tümleç, Zarf Tümleci, Yüklem Eksikliği): Cümlede bulunması gereken bir ögenin eksik bırakılması. (Örn:
Çocuğa yardım etti, mutlu etti.
- Kimi mutlu etti? "onu" eksik)
💡 İpucu: Anlatım bozukluklarını bulurken cümleyi dikkatlice oku ve sesli tekrar et. Anlamda bir aksaklık veya kulağı tırmalayan bir durum olup olmadığına dikkat et.
📌 Yazım Kuralları
Türkçenin doğru ve etkili kullanımı için yazım kurallarına uymak önemlidir. Özellikle büyük harflerin kullanımı, birleşik kelimelerin yazımı ve sayılarla ilgili kurallar sıkça sorulur.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları vb.) büyük harfle başlar.
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar.
- Kitap, dergi, gazete adları (özel ad olanlar) büyük harfle başlar.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (Örn:
29 Ekim 1923 Salı günü
)
- Unvanlar, saygı sözleri, rütbeler özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar. (Örn:
Doktor Ayşe Hanım
)
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır. (Örn:
kaynana, pazartesi, dedikodu, kuşburnu
)
- İkinci kelime "-an/-en, -r/-ar/-er, -maz/-mez, -mış/-miş" ekleriyle kurulan sıfat-fiil ise bitişik yazılır. (Örn:
can kurtaran, mirasyedi, çok bilmiş
)
- "Ev" kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. (Örn:
aşevi, yayınevi
)
- Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst, üzeri sözleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. (Örn:
ayakaltı, bilinçaltı, öğleüstü
)
- Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlam değişikliğine uğramazsa ayrı yazılır. (Örn:
deniz yılanı, kuru fasulye
)
- Sayıların Yazımı:
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır. (Örn:
üç yüz elli
)
- Para miktarları, ölçü birimleri, istatistiksel verilerde rakam kullanılır.
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır. (Örn:
8. veya 8'inci
)
📝 Not: De bağlacı ayrı, da/de eki bitişik yazılır. Ki bağlacı ayrı, -ki eki (ilgi eki, sıfat yapan ki) bitişik yazılır. Mi soru eki her zaman ayrı yazılır.
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin doğru anlaşılması, vurgu ve tonlamaların belirtilmesi için noktalama işaretleri kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra bildiren sayılardan sonra, tarihlerin yazılışında (gün, ay, yıl arasına) konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için, uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için, ara sözleri ayırmak için, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna, açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için, sözün bir yerde kesildiğini göstermek için konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başka birinden veya yazıdan doğrudan aktarılan sözleri belirtmek için, cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözleri göstermek için kullanılır.
- Kesme İşareti ('): Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için, kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için, sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
💡 İpucu: Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Bu yüzden doğru yerde ve doğru amaçla kullanmak çok önemlidir.
📌 Paragraf Bilgisi
Paragraf, bir düşünceyi tam olarak anlatan cümleler topluluğudur. Paragraf sorularında ana fikir, yardımcı fikirler, başlık, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları gibi konulara dikkat etmek gerekir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Paragrafta yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. Genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır. "Yazar bu metni niçin yazdı?" sorusunun cevabıdır.
- Yardımcı Fikirler (Yardımcı Düşünceler): Ana fikri destekleyen, açıklayan, geliştiren yan düşüncelerdir.
- Paragrafın Başlığı: Paragrafın ana fikrini en iyi yansıtan, kısa ve öz sözcük veya sözcük grubudur.
- Anlatım Biçimleri:
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi verme, öğretme amacı güder. Nesnel ifadeler kullanılır.
- Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunma veya karşı çıkma amacı güder. Okuyucuyu ikna etmeye çalışır.
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman ve mekan belirterek anlatır. Hareketlilik vardır.
- Betimleyici Anlatım: Varlıkların, olayların veya kişilerin özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatır. (Sözcüklerle resim çizme)
- Düşünceyi Geliştirme Yolları:
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap verir. Kavramın ne olduğunu belirtir.
- Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyar.
- Örnekleme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler verir.
- Tanık Gösterme: Alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü alıntılayarak düşünceyi desteklemedir.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, anket sonuçları gibi sayısal verilerle düşünceyi güçlendirmedir.
- Benzetme: İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetmedir.
⚠️ Dikkat: Paragraf sorularında her zaman metne sadık kal. Kendi yorumlarını katmaktan kaçın.
