Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Misafirleri uğurlarken kapıda durdu.
B) Gülerek anlattığı fıkralar herkesi neşelendirdi.
C) Okunacak kitapları rafa dizdi.
D) Soruları çözerek konuyu pekiştirdi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilimsilerin türlerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz gerekiyor. Fiilimsiler (eylemsiler), fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç temel fiilimsi türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her birindeki fiilimsinin türünü belirleyelim:
- A) Misafirleri uğurlarken kapıda durdu. Bu cümlede fiilimsi "uğurlarken" kelimesidir. Fiil kökü "uğurla-" üzerine "-ken" eki gelmiştir. "-ken" eki, eylemin ne zaman yapıldığını (uğurlama anında) belirten bir zarf-fiil ekidir. Dolayısıyla bu bir zarf-fiildir.
- B) Gülerek anlattığı fıkralar herkesi neşelendirdi. Bu cümlede fiilimsi "Gülerek" kelimesidir. Fiil kökü "gül-" üzerine "-erek" eki gelmiştir. "-erek" eki, eylemin nasıl yapıldığını (gülme biçiminde) belirten bir zarf-fiil ekidir. Dolayısıyla bu bir zarf-fiildir.
- C) Okunacak kitapları rafa dizdi. Bu cümlede fiilimsi "Okunacak" kelimesidir. Fiil kökü "oku-" üzerine "-n-" (edilgenlik eki) ve "-acak" eki gelmiştir. "-acak" eki, kendisinden sonra gelen "kitapları" ismini niteleyen bir sıfat-fiil ekidir. Hangi kitaplar? "Okunacak kitaplar." Bu bir sıfat-fiildir.
- D) Soruları çözerek konuyu pekiştirdi. Bu cümlede fiilimsi "çözerek" kelimesidir. Fiil kökü "çöz-" üzerine "-erek" eki gelmiştir. "-erek" eki, eylemin nasıl yapıldığını (çözme biçiminde) belirten bir zarf-fiil ekidir. Dolayısıyla bu bir zarf-fiildir.
Gördüğümüz gibi A, B ve D seçeneklerinde zarf-fiil kullanılırken, C seçeneğinde sıfat-fiil kullanılmıştır. Bu nedenle farklı türde fiilimsi kullanılan cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
