Aşağıdaki olaylardan hangisi maddenin ısı alarak hâl değiştirmesine bir örnektir?
A) Suyun donarak buz hâline gelmesi
B) Erimekte olan buzun suya dönüşmesi
C) Su buharının soğuyarak su damlacıklarına dönüşmesi
D) Yağmurun yağması
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için maddelerin hâl değiştirmesi sırasında ısı alışverişini iyi anlamamız gerekiyor. Maddeler hâl değiştirirken ya çevrelerinden ısı alır ya da çevrelerine ısı verirler.
- Isı alarak hâl değiştirme (Endotermik olaylar): Bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesi (erime), sıvı hâlden gaz hâle geçmesi (buharlaşma) veya katı hâlden doğrudan gaz hâle geçmesi (süblimleşme) olaylarında madde çevresinden ısı alır.
- Isı vererek hâl değiştirme (Egzotermik olaylar): Bir maddenin gaz hâlden sıvı hâle geçmesi (yoğuşma), sıvı hâlden katı hâle geçmesi (donma) veya gaz hâlden doğrudan katı hâle geçmesi (kırağılaşma) olaylarında madde çevresine ısı verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Suyun donarak buz hâline gelmesi: Bu olay, suyun sıvı hâlden katı hâle geçmesidir, yani donmadır. Donma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Bu nedenle, ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimi değildir.
- B) Erimekte olan buzun suya dönüşmesi: Bu olay, buzun katı hâlden sıvı hâle geçmesidir, yani erimedir. Erime olayı sırasında madde çevresinden ısı alır. Buzun eriyebilmesi için ortamdan ısı çekmesi gerekir. Bu seçenek, soruda belirtilen "maddenin ısı alarak hâl değiştirmesi" durumuna tam olarak uymaktadır.
- C) Su buharının soğuyarak su damlacıklarına dönüşmesi: Bu olay, su buharının gaz hâlden sıvı hâle geçmesidir, yani yoğuşmadır. Yoğuşma olayı sırasında madde çevresine ısı verir. Bu nedenle, ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimi değildir.
- D) Yağmurun yağması: Yağmurun yağması, atmosferdeki su buharının yoğuşarak (ısı vererek) su damlacıklarına dönüşmesi ve yerçekimi etkisiyle yeryüzüne düşmesidir. Yağmurun kendisi doğrudan ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimi değildir; oluşum süreci ısı verme (yoğuşma) içerir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, maddenin ısı alarak hâl değiştirmesine örnek olan olay erimekte olan buzun suya dönüşmesidir.
Cevap B seçeneğidir.
