Sevgili öğrenciler, bu soruda maddelerin hâl değiştirirken çevreleriyle olan ısı alışverişini anlamamız gerekiyor. Maddeler hâl değiştirirken ya ısı alır ya da ısı verirler. Soru bizden, maddenin ısı alarak hâl değiştirmesine örnek olmayanı bulmamızı istiyor.
Maddenin ısı alarak hâl değiştirmesi: Bu durum genellikle katıdan sıvıya (erime), sıvıdan gaza (buharlaşma/kaynama) veya katıdan doğrudan gaza (süblimleşme) geçişlerde görülür. Madde bu geçişler sırasında çevresinden enerji (ısı) alır.
Maddenin ısı vererek hâl değiştirmesi: Bu durum ise genellikle gazdan sıvıya (yoğuşma), sıvıdan katıya (donma) veya gazdan doğrudan katıya (kırağılaşma) geçişlerde görülür. Madde bu geçişler sırasında çevresine enerji (ısı) verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Buzluktan çıkarılan buzun bir süre sonra suya dönüşmesi: Buz (katı hâl), ortamdan ısı alarak erir ve suya (sıvı hâl) dönüşür. Bu, ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimidir (erime).
B) Güneş altında bekleyen çikolatanın yumuşaması: Çikolata (katı hâl), güneşten ısı alarak erir ve yumuşar (sıvı hâle geçer). Bu da ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimidir (erime).
C) Kaynayan suyun buharlaşması: Su (sıvı hâl), ısı alarak kaynar ve buharlaşarak gaza (buhar hâline) dönüşür. Bu da ısı alarak gerçekleşen bir hâl değişimidir (buharlaşma).
D) Su dolu kabın buzlukta donarak buz hâline gelmesi: Su (sıvı hâl), buzluktaki soğuk ortamda çevresine ısı vererek donar ve buz (katı hâl) hâline gelir. Bu durum, maddenin ısı vererek hâl değiştirmesine bir örnektir (donma). Soru bizden ısı alarak hâl değiştirmesine örnek olmayanı istediği için, bu seçenek doğru cevaptır.
Bu durumda, suyun donması ısı alarak değil, ısı vererek gerçekleşen bir hâl değişimidir.
Cevap D seçeneğidir.
