Aşağıdaki olaylardan hangisi maddenin ısı alarak hâl değiştirmesine bir örnektir?
A) Suyun donarak buz hâline gelmesi
B) Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması
C) Yağmur damlalarının oluşması
D) Havadaki su buharının soğuk bir yüzeyde kırağılaşması
Sevgili öğrenciler, bu soruda maddenin ısı alarak hâl değiştirmesi olayına bir örnek arıyoruz. Maddenin hâl değiştirmesi, katıdan sıvıya, sıvıdan gaza veya doğrudan katıdan gaza geçiş gibi farklı şekillerde olabilir. Bu geçişlerin bazıları ısı alarak (endotermik), bazıları ise ısı vererek (ekzotermik) gerçekleşir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Suyun donarak buz hâline gelmesi: Bu olaya donma (katılaşma) denir. Su, sıvı hâlden katı hâle geçerken çevresine ısı verir. Yani bu, ısı alarak değil, ısı vererek gerçekleşen bir hâl değişimidir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Buzdolabından çıkarılan tereyağının yumuşaması: Buzdolabındaki tereyağı katı hâldedir. Oda sıcaklığına çıkarıldığında çevresinden ısı alarak erimeye başlar ve yumuşar. Erime, katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesidir. Bu durum, soruda aradığımız "maddenin ısı alarak hâl değiştirmesi" tanımına tam olarak uyar.
- C) Yağmur damlalarının oluşması: Yağmur damlaları, havadaki su buharının (gaz hâlindeki su) soğuyarak sıvı hâle geçmesiyle oluşur. Bu olaya yoğunlaşma (yoğuşma) denir. Yoğunlaşma sırasında madde çevresine ısı verir. Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
- D) Havadaki su buharının soğuk bir yüzeyde kırağılaşması: Kırağılaşma, su buharının (gaz hâlindeki su) doğrudan katı hâle (buz kristallerine) geçmesidir. Bu olay da tıpkı donma ve yoğunlaşma gibi çevresine ısı vererek gerçekleşir. Bu nedenle D seçeneği de doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, maddenin ısı alarak hâl değiştirmesine örnek olan olay B seçeneğinde verilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
