Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
A) Arkadaşına yardım etti ve destek oldu.
B) Bu konuda herkesin farklı bir görüşü var.
C) Onunla ilk tanıştığımızda çok heyecanlanmıştım.
D) Toplantıya geç kalmasının nedeni, otobüsü kaçırmasıydı.
E) Öğrenciler, sınav sonuçlarını merakla bekliyorlardı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda bizden, verilen cümlelerden hangisinde bir anlatım bozukluğu olduğunu bulmamız isteniyor. Anlatım bozuklukları, bir cümlenin anlamının açık, net ve dilbilgisel olarak doğru olmasını engelleyen durumlardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- B) Bu konuda herkesin farklı bir görüşü var.
Bu cümle dilbilgisi açısından herhangi bir eksiklik veya fazlalık içermemektedir. Anlamı açık ve nettir. Dolayısıyla bu cümlede anlatım bozukluğu yoktur.
- C) Onunla ilk tanıştığımızda çok heyecanlanmıştım.
Bu cümle de dilbilgisel olarak doğrudur. "Onunla ilk tanıştığımızda" ifadesi zaman zarfı, "çok heyecanlanmıştım" ise yüklemdir. Cümlede herhangi bir anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
- D) Toplantıya geç kalmasının nedeni, otobüsü kaçırmasıydı.
Bu cümle de anlam ve yapı bakımından kusursuzdur. "Toplantıya geç kalmasının nedeni" özne, "otobüsü kaçırmasıydı" ise yüklemdir. Sebep-sonuç ilişkisi doğru bir şekilde ifade edilmiştir. Anlatım bozukluğu yoktur.
- E) Öğrenciler, sınav sonuçlarını merakla bekliyorlardı.
Bu cümle de dilbilgisi kurallarına tamamen uygundur. Özne, nesne, zarf ve yüklem yerli yerindedir. Anlamda herhangi bir kapalılık veya bozukluk yoktur.
- A) Arkadaşına yardım etti ve destek oldu.
Bu cümlede bir anlatım bozukluğu vardır. Bu bozukluğun nedeni "dolaylı tümleç eksikliği"dir. İnceleyelim:
- Cümlede iki farklı fiil bulunmaktadır: "yardım etti" ve "destek oldu".
- "Yardım etti" fiili "kime yardım etti?" sorusuna cevap veren "arkadaşına" dolaylı tümlecini almıştır. (Arkadaşına yardım etti.)
- "Destek oldu" fiili de "kime destek oldu?" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç gerektirir. Ancak cümlede bu fiil için ayrı bir dolaylı tümleç kullanılmamıştır. "Arkadaşına" kelimesi her iki fiil için de ortak dolaylı tümleç gibi görünse de, "destek olmak" fiilinin kendi dolaylı tümlecini (örneğin "ona" veya tekrar "arkadaşına") açıkça almaması, cümlede bir eksikliğe yol açar.
- Cümlenin doğru şekli şu şekilde olmalıdır: "Arkadaşına yardım etti ve ona destek oldu." veya "Arkadaşına yardım etti ve arkadaşına destek oldu."
- Bu tür durumlarda, ortak kullanılan tümleç veya nesne, her iki fiil için de tam olarak uygun değilse veya ikinci fiil için ayrıca belirtilmesi gerekiyorsa, anlatım bozukluğu oluşur.
Bu nedenle, anlatım bozukluğu olan cümle A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
