Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'edat tümleci' kullanılmıştır?
A) Dün akşam erkenden yattım.
B) Kitabı büyük bir dikkatle okudu.
C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyordu.
D) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
Merhaba sevgili öğrenciler! Cümle ögeleri, Türkçenin temel konularından biridir ve 'edat tümleci' de bu ögelerden biridir. Edat tümleci, cümlede bir eylemin neyle, kiminle, kim için, neye göre yapıldığını veya nasıl yapıldığını (edatlarla birlikte) bildiren ögedir. Genellikle 'ile', 'için', 'gibi', 'göre', 'kadar' gibi edatlarla (ilgeçlerle) kurulur ve "kiminle?", "neyle?", "kim için?", "neye göre?", "nasıl?" (edatla birlikte) gibi sorulara cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi cümlede edat tümleci olduğunu bulalım:
- A) Dün akşam erkenden yattım.
- "Yattım" yüklem.
- "Kim yattı?" Ben (gizli özne).
- "Ne zaman yattım?" Dün akşam (zarf tümleci - zaman).
- "Nasıl yattım?" Erkenden (zarf tümleci - durum).
- Bu cümlede edat tümleci bulunmamaktadır.
- B) Kitabı büyük bir dikkatle okudu.
- "Okudu" yüklem.
- "Kim okudu?" O (gizli özne).
- "Neyi okudu?" Kitabı (belirtili nesne).
- "Nasıl okudu?" Büyük bir dikkatle. İşte burada "dikkatle" kelimesindeki "-le" eki, "ile" edatının ekleşmiş halidir. "Büyük bir dikkatle" ifadesi, eylemin nasıl yapıldığını bildiren bir edat grubudur ve "nasıl?" sorusuna cevap verirken bir edatla kurulduğu için edat tümlecidir.
- Bu cümlede edat tümleci kullanılmıştır.
- C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyordu.
- "Oynuyordu" yüklem.
- "Kim oynuyordu?" Çocuklar (özne).
- "Nerede oynuyordu?" Bahçede (yer tamlayıcısı / dolaylı tümleç).
- "Nasıl oynuyordu?" Neşeyle (zarf tümleci - durum). "Neşeyle" kelimesi de '-le' ekini alsa da, burada daha çok bir durum zarfı (zarf tümleci) olarak işlev görür. Edat tümleci, genellikle daha belirgin bir edat grubu oluşturur veya bir araç/vasıta bildirir. Bu tür basit durum bildiren 'ile'li ifadeler genellikle zarf tümleci olarak kabul edilir.
- Bu cümlede edat tümleci bulunmamaktadır (zarf tümleci vardır).
- D) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
- "Çıkacağız" yüklem.
- "Kim çıkacak?" Biz (gizli özne).
- "Ne zaman çıkacağız?" Yarın sabah (zarf tümleci - zaman).
- "Nasıl çıkacağız?" Erkenden (zarf tümleci - durum).
- "Nereye çıkacağız?" Yola (yer tamlayıcısı / dolaylı tümleç).
- Bu cümlede edat tümleci bulunmamaktadır.
Gördüğümüz gibi, "Büyük bir dikkatle" ifadesi, "ile" edatıyla kurulmuş ve eylemin nasıl yapıldığını bildiren net bir edat tümlecidir.
Cevap B seçeneğidir.
