🎓 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 2. yazılı 6. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları kapsar. Işık, Ses, Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme ile Elektrik Devreleri ünitelerindeki önemli noktaları özetledik.
📌 Işık: Yansıma, Soğrulma ve Kırılma
Işık, çevremizi görmemizi sağlayan bir enerji türüdür. Işığın farklı yüzeylerle etkileşimi sonucunda yansıma, soğrulma ve kırılma gibi olaylar meydana gelir.
- Işığın Yansıması: Işığın bir yüzeye çarparak geldiği ortama geri dönmesidir.
- Düzgün Yansıma: Pürüzsüz yüzeylerde (ayna gibi) ışık ışınlarının birbirine paralel yansımasıdır. Net görüntü oluşur.
- Dağınık Yansıma: Pürüzlü yüzeylerde ışık ışınlarının farklı yönlere yansımasıdır. Görüntü oluşmaz veya bulanık olur.
- Yansıma Kanunları:
- Gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali aynı düzlemdedir.
- Gelme açısı ($i$) yansıma açısına ($r$) eşittir ($i=r$).
- Işığın Soğrulması (Emilmesi): Işığın bir madde tarafından tutulması ve genellikle ısı enerjisine dönüşmesidir.
- Koyu renkli cisimler ışığı daha çok soğurur ve daha çok ısınır.
- Açık renkli cisimler ışığı daha az soğurur ve daha az ısınır.
- Güneş panelleri ışığın soğrulması prensibiyle çalışır.
- Işığın Kırılması: Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesidir.
- Işığın hızı, girdiği ortamın yoğunluğuna göre değişir. Yoğun ortamda yavaşlar, az yoğun ortamda hızlanır.
- Işık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşarak kırılır (Örnek: havadan suya).
- Işık çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşarak kırılır (Örnek: sudan havaya).
- Mercekler: Işığı kırarak görüntü oluşturan saydam cisimlerdir.
- İnce Kenarlı Mercek (Yakınsak Mercek): Paralel gelen ışınları bir noktada (odak noktasında) toplar. Büyüteç olarak kullanılır.
- Kalın Kenarlı Mercek (Iraksak Mercek): Paralel gelen ışınları dağıtır.
- Gözlük, mikroskop, teleskop gibi araçlarda kullanılırlar.
- Renkler: Işık, farklı renklerin birleşimidir.
- Ana Renkler (Işık için): Kırmızı, Yeşil, Mavi (KGM). Bu renkler birleşince beyaz ışığı oluşturur.
- Bir cisim kendi rengindeki ışığı yansıtır, diğer renkleri soğurur. Beyaz cisim tüm renkleri yansıtır, siyah cisim tüm renkleri soğurur.
💡 İpucu: Işığın kırılması olayını, suya batırılan kaşığın kırık görünmesi veya havuzun derinliğinin az görünmesi gibi günlük hayattan örneklerle hatırlayabilirsin.
📌 Ses: Oluşumu, Yayılması ve Özellikleri
Ses, maddelerin titreşimi sonucunda oluşan ve bir enerji türü olarak yayılan dalgalardır.
- Sesin Oluşumu: Her ses bir titreşimle oluşur. Titreşim yapan cisimler sesi meydana getirir.
- Sesin Yayılması: Sesin yayılması için maddesel bir ortama (katı, sıvı, gaz) ihtiyaç vardır. Boşlukta ses yayılmaz.
- Ses en hızlı katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş gazlarda yayılır. (Katı > Sıvı > Gaz)
- Ortamın sıcaklığı arttıkça sesin yayılma hızı da artar.
- Sesin Özellikleri:
- Ses Şiddeti (Gürlük): Sesin ne kadar güçlü veya zayıf duyulduğudur. Birimi desibeldir (dB). Titreşimin genliği ile ilgilidir.
- Ses Yüksekliği (Frekans/Perde): Sesin ince veya kalın duyulmasıdır. Birimi Hertz'dir (Hz). Titreşimin frekansı ile ilgilidir. Yüksek frekans ince ses, düşük frekans kalın ses demektir.
- Ses Tınısı: Aynı şiddet ve yükseklikteki sesleri birbirinden ayırt etmemizi sağlayan özelliktir (Örn: Piyano ve kemanın aynı notayı farklı duyulması).
- Sesin Yansıması (Yankı): Ses dalgalarının bir engele çarparak geri dönmesidir. Uzak mesafelerden sesin geri dönmesi yankı olarak adlandırılır.
- Sesin Soğrulması: Sesin bir madde tarafından emilmesi ve enerjisinin azalmasıdır. Sünger, kumaş, yün gibi yumuşak ve gözenekli maddeler sesi iyi soğurur.
⚠️ Dikkat: Sesin hızı ile sesin yüksekliğini (incelik/kalınlık) karıştırma. Hız, ortamla, yükseklik ise kaynağın titreşim frekansıyla ilgilidir.
📌 Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme
Canlıların nesillerini devam ettirmesi için üreme, yaşam döngüleri boyunca geçirdikleri değişimler ise büyüme ve gelişmedir.
- Üreme: Canlıların kendilerine benzer yeni canlılar oluşturmasıdır.
- Eşeysiz Üreme: Tek bir atadan, döllenme olmaksızın yeni canlıların oluşmasıdır.
- Bölünerek Üreme: Amip, bakteri gibi tek hücrelilerde görülür.
- Tomurcuklanma: Hidra, bira mayası gibi canlılarda görülür.
- Vejetatif Üreme: Bitkilerin kök, gövde, yaprak gibi kısımlarından yeni bitki oluşması (çilek, patates).
- Rejenerasyon (Yenilenme) ile Üreme: Deniz yıldızı, toprak solucanı gibi canlıların kopan parçalarından yeni canlı oluşması.
- Eşeyli Üreme: İki farklı eşey hücresinin (sperm ve yumurta) birleşmesi (döllenme) sonucu yeni bir canlının oluşmasıdır.
- Genellikle gelişmiş canlılarda görülür.
- Kalıtsal çeşitlilik sağlar.
- Bitkilerde Üreme, Büyüme ve Gelişme:
- Çiçekli Bitkilerde Üreme: Çiçek, bitkinin üreme organıdır. Polen (erkek üreme hücresi) ve tohum taslağı (dişi üreme hücresi) içerir.
- Tozlaşma: Polenin dişi organın tepeciğine taşınması.
- Döllenme: Polen ve tohum taslağının birleşmesiyle tohum oluşumu.
- Tohum: Uygun şartlarda çimlenerek yeni bitkiyi oluşturur.
- Çiçeksiz Bitkilerde Üreme: Tohum ve çiçekleri yoktur. Genellikle sporla çoğalırlar (eğrelti otu, yosun).
- Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme:
- Yumurta ile Çoğalanlar: Kuşlar, balıklar, sürüngenler, böcekler.
- Doğurarak Çoğalanlar: Memeliler (insan, kedi, köpek).
- Başkalaşım (Metamorfoz): Bazı hayvanların (kurbağa, kelebek) yaşam döngülerinde larva, pupa gibi farklı evrelerden geçerek yetişkin hale gelmesi.
📝 Önemli: Eşeysiz üreme, tek bir atadan genetik olarak aynı yavruların oluşmasını sağlarken, eşeyli üreme iki atadan genetik çeşitliliğe sahip yavrular oluşmasını sağlar.
📌 Elektrik Devreleri
Elektrik enerjisinin iletildiği kapalı yollara elektrik devresi denir. Basit bir elektrik devresi bazı temel elemanlardan oluşur.
- Devre Elemanları:
- Pil (Üreteç): Devreye elektrik enerjisi sağlar. Elektrik akımının oluşmasını sağlar.
- Ampul (Alıcı): Elektrik enerjisini ışık ve ısı enerjisine dönüştürür.
- Bağlantı Kablosu: Elektrik akımını devre elemanları arasında iletir.
- Anahtar: Elektrik akımının geçişini kontrol eder (devreyi açar veya kapatır).
- Direnç: Elektrik akımına karşı gösterilen zorluktur. Birimi Ohm'dur ($\Omega$).
- Elektrik Akımı: Elektrik yüklerinin belirli bir yönde hareketidir. Birimi Amper'dir ($A$).
- Gerilim (Voltaj): Elektrik yüklerinin hareket etmesini sağlayan kuvvettir. Birimi Volt'tur ($V$). Pilin üzerinde yazan değer gerilimi gösterir.
- Ampul Parlaklığını Etkileyen Faktörler:
- Pil Sayısı ve Gerilimi: Pil sayısı veya gerilimi arttıkça ampulün parlaklığı artar.
- Ampul Sayısı: Devredeki ampul sayısı arttıkça (özellikle seri bağlıysa) her bir ampulün parlaklığı azalır.
- Bağlantı Şekli (Seri/Paralel):
- Seri Bağlama: Ampuller birbiri ardına bağlanır. Bir ampul çıkarılırsa diğerleri de söner. Ampul sayısı arttıkça parlaklık azalır.
- Paralel Bağlama: Ampuller yan yana, ayrı kollara bağlanır. Bir ampul çıkarılırsa diğerleri yanmaya devam eder. Ampul sayısı artsa da her bir ampulün parlaklığı değişmez (pilin gücü yeterliyse).
- Kablo Uzunluğu ve Kalınlığı: Kablo uzadıkça veya inceldikçe direnci artar, bu da ampul parlaklığını azaltır.
⚡️ Unutma: Elektrik akımı her zaman kapalı bir devrede dolaşır. Anahtar açıkken devre tamamlanmaz ve akım geçmez.
