Atatürk, Türk milletinin kendi kendini yönetme hakkına büyük önem vermiş ve milli egemenliği devletin temel ilkesi haline getirmiştir. Bu doğrultuda birçok inkılap gerçekleştirmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi, Atatürk'ün milli egemenliği sağlamak amacıyla yaptığı çalışmalardan biri olarak gösterilemez?
A) Saltanatın kaldırılması
B) Cumhuriyetin ilanı
C) Halifeliğin kaldırılması
D) Şapka İnkılabı
Sevgili öğrenciler, bu soruda Atatürk'ün milli egemenliği sağlamak amacıyla yaptığı çalışmalardan hangisinin bu kapsamda değerlendirilemeyeceğini bulmamız isteniyor. Öncelikle "milli egemenlik" kavramını hatırlayalım:
- Milli Egemenlik: Yönetme yetkisinin, yani devletin gücünün kayıtsız şartsız millete ait olmasıdır. Bu ilke, halkın kendi kendini yönetmesi, yöneticilerini seçmesi ve devletin tüm kurumlarının millet adına hareket etmesi anlamına gelir. Atatürk, bu ilkeyi Türk devletinin temel taşı yapmıştır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Saltanatın kaldırılması: Saltanat, yönetimin babadan oğula geçtiği, tek kişinin egemenliğine dayalı bir sistemdi. Milletin kendi kendini yönetme ilkesiyle çelişiyordu. Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), milli egemenliğin önündeki en büyük engellerden birini ortadan kaldırmış ve yönetme yetkisinin millete geçişini sağlamıştır. Dolayısıyla bu, milli egemenliği sağlamaya yönelik önemli bir adımdır.
- B) Cumhuriyetin ilanı: Cumhuriyet, devlet başkanının seçimle iş başına geldiği ve halkın egemenliğine dayalı bir yönetim biçimidir. Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), milli egemenliğin en somut ve kalıcı ifadesidir. Milletin kendi kendini yönetme hakkını resmen ve hukuken güvence altına almıştır. Bu da milli egemenliği sağlamaya yönelik temel bir çalışmadır.
- C) Halifeliğin kaldırılması: Halifelik, dini bir makam olmasına rağmen Osmanlı Devleti'nde siyasi bir güç ve otorite kaynağı olarak da algılanıyordu. Milli egemenlik ilkesi, devlet yönetiminin dini otoriteden bağımsız, milletin iradesine dayanmasını gerektirir. Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924), laik devlet anlayışının ve dolayısıyla milli egemenliğin pekiştirilmesi açısından kritik bir adımdır. Yönetimdeki dini otoriteyi ortadan kaldırarak, siyasi gücün tamamen millete ait olduğunu vurgulamıştır.
- D) Şapka İnkılabı: Şapka İnkılabı (25 Kasım 1925), Türk toplumunu çağdaşlaştırma, modern bir görünüm kazandırma ve kılık kıyafette birlik sağlama amacıyla yapılmış bir inkılaptır. Bu inkılap, sosyal ve kültürel alanda bir yenilik olup, doğrudan milli egemenliğin kurulması veya pekiştirilmesi ile ilgili değildir. Milli egemenlik, devletin yönetim biçimi ve yetkisinin kaynağı ile ilgiliyken, Şapka İnkılabı toplumsal yaşam tarzı ve görünümle ilgilidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, A, B ve C seçeneklerindeki inkılaplar doğrudan milli egemenliğin kurulması ve güçlendirilmesi amacını taşırken, D seçeneğindeki Şapka İnkılabı daha çok toplumsal modernleşme ve çağdaşlaşma amacı gütmüştür.
Cevap D seçeneğidir.
