"Yaşlı adam, pencereden dışarıyı seyrediyordu. Sonbaharın hüzünlü rüzgarı, sararmış yaprakları savururken, içindeki boşluk hissi daha da büyüyordu. Geçmişten gelen anılar bir bir zihninde canlanıyor, her bir anı onu biraz daha yoruyordu. Kimse bilmiyordu bu adamın ne denli yalnız olduğunu, ne denli ağır bir yük taşıdığını."
Yukarıdaki parça için anlatıcı ve bakış açısı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Kahraman anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, olayın içindeki bir karakterdir.
B) Gözlemci anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, olayları sadece dışarıdan gözlemleyip aktarmaktadır.
C) İlahi (tanrısal) anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, karakterin iç dünyasını ve düşüncelerini bilmektedir.
D) Ben anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, kendi yaşadıklarını birinci kişiden aktarmıştır.
E) Nesnel anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, duygusal yorumlardan kaçınmıştır.
Bu soruyu çözmek için, verilen metni dikkatlice okumalı ve anlatıcının karakter hakkında hangi bilgilere sahip olduğunu anlamalıyız. Anlatıcı ve bakış açısı türlerini hatırlayarak doğru seçeneği bulabiliriz.
- Öncelikle, metni inceleyelim: "Yaşlı adam, pencereden dışarıyı seyrediyordu. Sonbaharın hüzünlü rüzgarı, sararmış yaprakları savururken, içindeki boşluk hissi daha da büyüyordu. Geçmişten gelen anılar bir bir zihninde canlanıyor, her bir anı onu biraz daha yoruyordu. Kimse bilmiyordu bu adamın ne denli yalnız olduğunu, ne denli ağır bir yük taşıdığını."
- Metindeki kalın harflerle belirtilen yerlere dikkat edelim. Anlatıcı, yaşlı adamın sadece dışarıdan görünen eylemlerini (pencereden dışarıyı seyretmek) değil, aynı zamanda iç dünyasını, duygularını (boşluk hissi, yalnızlık), düşüncelerini (zihninde canlanan anılar) ve hatta kimsenin bilmediği sırlarını (ağır bir yük taşıdığı) da bilmektedir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Kahraman anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, olayın içindeki bir karakterdir. Bu metinde anlatıcı "ben" veya "biz" ifadelerini kullanmamıştır. Olayları dışarıdan, üçüncü bir kişi ağzından anlatmaktadır. Bu nedenle kahraman anlatıcı değildir.
- B) Gözlemci anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, olayları sadece dışarıdan gözlemleyip aktarmaktadır. Gözlemci anlatıcı, bir kamera gibi sadece görünenleri aktarır, karakterlerin iç dünyasına girmez. Ancak bu metinde anlatıcı, karakterin iç dünyasına tamamen hakimdir. Bu nedenle gözlemci anlatıcı değildir.
- C) İlahi (tanrısal) anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, karakterin iç dünyasını ve düşüncelerini bilmektedir. İlahi (tanrısal) anlatıcı, her şeyi bilen, gören ve duyan bir konumdadır. Karakterlerin geçmişini, geleceğini, düşüncelerini, duygularını ve iç dünyalarını eksiksiz bir şekilde aktarabilir. Metindeki anlatıcının yaşlı adamın içindeki boşluk hissini, zihnindeki anıları ve yalnızlığını bilmesi, bu bakış açısının kullanıldığını gösterir. Bu seçenek doğrudur.
- D) Ben anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, kendi yaşadıklarını birinci kişiden aktarmıştır. "Ben anlatıcı" da kahraman anlatıcı ile aynıdır ve birinci kişiden anlatım yapar. Metinde birinci kişiden anlatım yoktur. Bu nedenle ben anlatıcı değildir.
- E) Nesnel anlatıcı bakış açısı kullanılmıştır; çünkü anlatıcı, duygusal yorumlardan kaçınmıştır. Nesnel anlatıcı, olayları tarafsız ve duygusal yorum katmadan aktarır. Ancak metinde "hüzünlü rüzgar", "boşluk hissi", "onu biraz daha yoruyordu", "yalnız olduğunu, ağır bir yük taşıdığını" gibi ifadeler anlatıcının duygusal yorumlarını ve karakterin hislerine dair çıkarımlarını içerir. Bu nedenle nesnel anlatıcı değildir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, anlatıcının karakterin iç dünyasına ve düşüncelerine tamamen hakim olduğu açıkça görülmektedir. Bu durum, ilahi (tanrısal) anlatıcı bakış açısının temel özelliğidir.
Cevap C seçeneğidir.
