Bir bitki hücresi, kendisinden daha az yoğun bir ortama (hipotonik çözelti) konulduğunda, hücrede meydana gelen değişimler gözlemlenir.
Bu durumda bitki hücresinde aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
A) Hücrenin su alarak şişmesi
B) Turgor basıncının artması
C) Hücre zarının hücre çeperinden uzaklaşması
D) Hücrenin hacminin artması
E) Bitkinin dik duruşunun sağlanmasına katkıda bulunması
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle bitki hücrelerinin su dengesini düzenleyen temel mekanizmaları, yani ozmoz ve turgor basıncını anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Hipotonik Çözelti Nedir? Bir bitki hücresi, kendisinden daha az yoğun bir ortama konulduğunda, bu ortama hipotonik çözelti denir. "Daha az yoğun" demek, çözeltideki çözünmüş madde miktarının hücre içindeki çözünmüş madde miktarından daha az olması demektir.
- Ozmoz Prensibi: Ozmoz, suyun yarı geçirgen bir zar (hücre zarı) boyunca, su potansiyelinin yüksek olduğu yerden (daha az yoğun ortam) su potansiyelinin düşük olduğu yere (daha yoğun ortam) geçişidir. Bu durumda, hipotonik çözeltideki su, hücrenin içine doğru hareket edecektir.
- A) Hücrenin su alarak şişmesi: Hücre içine su girdiği için, hücrenin iç hacmi artar ve hücre şişer. Bu beklenen bir durumdur.
- B) Turgor basıncının artması: Hücre içine giren su, hücre zarını hücre çeperine doğru iter. Bu itme kuvvetine turgor basıncı denir. Hücre su aldıkça bu basınç artar. Bu da beklenen bir durumdur.
- D) Hücrenin hacminin artması: Hücre su aldığı için doğal olarak hacmi de artacaktır. Bu beklenen bir durumdur.
- E) Bitkinin dik duruşunun sağlanmasına katkıda bulunması: Yüksek turgor basıncı, bitki hücrelerinin sertleşmesini sağlar ve bu da bitkinin gövdesinin ve yapraklarının dik durmasına yardımcı olur. Bitkiler turgor basıncı sayesinde ayakta kalır. Bu da beklenen bir durumdur.
- C) Hücre zarının hücre çeperinden uzaklaşması: Bu olaya plazmoliz denir. Plazmoliz, hücrenin su kaybederek büzülmesi ve hücre zarının hücre çeperinden ayrılması durumudur. Bu durum, hücrenin kendisinden daha yoğun bir ortama (hipertonik çözelti) konulduğunda gerçekleşir. Hipotonik çözeltide ise hücre su alır ve hücre zarı çepere doğru itilir, ondan uzaklaşmaz. Dolayısıyla bu durumun gerçekleşmesi beklenmez.
Cevap C seçeneğidir.
