Süksesyon, bir komünitedeki tür yapısının zamanla, öngörülebilir bir şekilde değişmesidir. Bu değişim, birincil veya ikincil süksesyon şeklinde olabilir.
Aşağıdakilerden hangisi birincil süksesyona örnek olarak gösterilebilir?
A) Orman yangını sonrası bitki örtüsünün yeniden oluşması.
B) Terk edilmiş tarım arazisinde bitki örtüsünün değişimi.
C) Buzulların çekilmesiyle ortaya çıkan çıplak kayalık alanda likenlerin yerleşmesi.
D) Sel sonrası tahrip olan bir nehir kenarındaki bitki örtüsünün toparlanması.
E) Ağaç kesimi yapılan bir bölgede yeni bitki türlerinin ortaya çıkması.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle süksesyon kavramını ve özellikle birincil süksesyonun ne anlama geldiğini çok iyi anlamamız gerekiyor.
- Süksesyon Nedir? Süksesyon, bir ekosistemdeki tür yapısının zamanla, öngörülebilir bir şekilde değişmesidir. Bu değişim, bir alandaki canlı topluluklarının (komünitenin) zamanla birbirini takip eden farklı aşamalardan geçerek olgun bir ekosisteme doğru ilerlemesidir.
- Birincil Süksesyon Nedir? Birincil süksesyon, daha önce hiç yaşamın olmadığı, tamamen çıplak ve cansız bir alanda (örneğin yeni oluşmuş volkanik adalar, buzulların çekilmesiyle ortaya çıkan kayalıklar veya kumullar) başlar. Bu tür alanlarda başlangıçta toprak (humus) bulunmaz, sadece kaya veya kum gibi inorganik maddeler vardır. İlk yerleşen canlılar (öncü türler), genellikle likenler, yosunlar ve bazı dayanıklı bitkilerdir. Bu öncü türler, zamanla kayaları parçalayarak ve organik madde biriktirerek toprak oluşumuna katkıda bulunur. Toprak oluştukça, daha büyük bitkiler ve hayvanlar bu alana yerleşebilir.
- İkincil Süksesyon Nedir? İkincil süksesyon ise, daha önce yaşamın olduğu ancak bir doğal afet (orman yangını, sel, fırtına) veya insan etkisi (tarım arazisinin terk edilmesi, ağaç kesimi) sonucu bozulmuş bir alanda başlar. Bu tür alanlarda toprak genellikle korunmuştur ve tohum bankası, kökler veya sporlar gibi yaşam kalıntıları bulunur. Bu nedenle ikincil süksesyon, birincil süksesyona göre daha hızlı ilerler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Orman yangını sonrası bitki örtüsünün yeniden oluşması: Yangın, mevcut bitki örtüsünü yok etse de toprak genellikle kalır ve tohumlar veya kökler hayatta kalabilir. Bu, ikincil süksesyon örneğidir.
- B) Terk edilmiş tarım arazisinde bitki örtüsünün değişimi: Tarım arazisi daha önce işlenmiş, yani yaşamın olduğu bir alandır ve toprak mevcuttur. Terk edildiğinde başlayan değişim ikincil süksesyondur.
- C) Buzulların çekilmesiyle ortaya çıkan çıplak kayalık alanda likenlerin yerleşmesi: Buzulların çekilmesiyle ortaya çıkan alan tamamen çıplak, topraksız kayalıklardan oluşur. Burada daha önce yaşam olmamıştır ve toprak oluşumu sıfırdan başlar. Likenler gibi öncü türlerin yerleşmesi, birincil süksesyonun tipik bir başlangıcıdır.
- D) Sel sonrası tahrip olan bir nehir kenarındaki bitki örtüsünün toparlanması: Sel, mevcut bitki örtüsünü tahrip etse de, genellikle toprak tabakası ve bazı canlı kalıntıları kalır. Bu da ikincil süksesyon örneğidir.
- E) Ağaç kesimi yapılan bir bölgede yeni bitki türlerinin ortaya çıkması: Ağaç kesimi, mevcut ormanı ortadan kaldırır ancak toprak ve tohum bankası genellikle yerinde kalır. Bu da ikincil süksesyon örneğidir.
Bu açıklamalar ışığında, tamamen yeni ve topraksız bir alanda başlayan süksesyonu temsil eden tek seçenek C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
