Bir ülkenin ekonomik gelişim düzeyi, genellikle ekonomik sektörlerin GSYİH içindeki paylarıyla ilişkilendirilir. Gelişmekte olan ülkelerde birincil sektörün payı yüksekken, gelişmiş ülkelerde üçüncül sektörün payı daha baskındır.
Aşağıdaki grafik, Türkiye'nin $1950$ ve $2020$ yıllarındaki GSYİH'ye sektörlerin katkı oranlarını göstermektedir (Yaklaşık değerlerdir).
- $1950$ Yılı: Birincil Sektör: $\%50$, İkincil Sektör: $\%15$, Üçüncül Sektör: $\%35$
- $2020$ Yılı: Birincil Sektör: $\%10$, İkincil Sektör: $\%25$, Üçüncül Sektör: $\%65$
Bu grafik incelendiğinde Türkiye ekonomisi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine
ulaşılamaz?
A) $1950$ yılında tarım sektörü ekonomide baskın bir role sahiptir.
B) $2020$ yılında hizmetler sektörünün payı, diğer sektörlerin toplamından fazladır.
C) Sanayi sektörünün GSYİH'ye katkısı zamanla artmıştır.
D) Türkiye, ekonomik yapısında gelişim göstermiş bir ülkedir.
E) Birincil sektörde çalışanların sayısı $1950$ yılına göre $2020$ yılında daha azdır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkiye ekonomisinin zaman içindeki değişimini, ekonomik sektörlerin Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) içindeki payları üzerinden inceleyeceğiz. Verilen bilgiler ve grafik doğrultusunda hangi yargıya ulaşılamayacağını bulmaya çalışacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Soruyu Anlama: Bize $1950$ ve $2020$ yıllarına ait Türkiye'nin GSYİH'ye sektörlerin katkı oranları verilmiş. Birincil sektör (tarım, madencilik), ikincil sektör (sanayi) ve üçüncül sektör (hizmetler) payları belirtilmiş. Genel bir ekonomik gelişim bilgisi de verilmiş: gelişmekte olan ülkelerde birincil sektör yüksekken, gelişmiş ülkelerde üçüncül sektör baskındır.
- Verileri İnceleme:
- $1950$ Yılı: Birincil Sektör: $\%50$, İkincil Sektör: $\%15$, Üçüncül Sektör: $\%35$
- $2020$ Yılı: Birincil Sektör: $\%10$, İkincil Sektör: $\%25$, Üçüncül Sektör: $\%65$
- Seçenekleri Değerlendirme: Şimdi her bir seçeneği verilen verilerle karşılaştıralım.
- A) $1950$ yılında tarım sektörü ekonomide baskın bir role sahiptir.
- $1950$ yılında Birincil Sektör'ün (tarım da bu sektöre dahildir) payı $\%50$'dir. Bu oran, diğer sektörlerin (İkincil $\%15$, Üçüncül $\%35$) paylarından daha yüksektir. Dolayısıyla, tarım sektörü ekonomide baskın bir role sahiptir yargısı doğrudur.
- B) $2020$ yılında hizmetler sektörünün payı, diğer sektörlerin toplamından fazladır.
- $2020$ yılında Üçüncül Sektör'ün (hizmetler) payı $\%65$'tir. Diğer sektörlerin toplamı (Birincil $\%10$ + İkincil $\%25$) ise $\%35$ yapar. $\%65$, $\%35$'ten büyüktür. Bu yargı da doğrudur.
- C) Sanayi sektörünün GSYİH'ye katkısı zamanla artmıştır.
- İkincil Sektör (sanayi) $1950$ yılında $\%15$ iken, $2020$ yılında $\%25$'e yükselmiştir. Bu da sanayi sektörünün GSYİH'ye katkısının zamanla arttığını gösterir. Bu yargı doğrudur.
- D) Türkiye, ekonomik yapısında gelişim göstermiş bir ülkedir.
- $1950$'de birincil sektörün baskın olması (gelişmekte olan ülke özelliği) ve $2020$'de üçüncül sektörün baskın hale gelmesi (gelişmiş ülke özelliği) ile birincil sektör payının önemli ölçüde azalması, Türkiye'nin ekonomik yapısında gelişim gösterdiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu yargı doğrudur.
- E) Birincil sektörde çalışanların sayısı $1950$ yılına göre $2020$ yılında daha azdır.
- Verilen grafik ve yüzdelik oranlar, sektörlerin GSYİH içindeki paylarını göstermektedir. Yani, sektörlerin ekonomik büyüklüklerini ifade eder. Bu veriler, o sektörlerde çalışan insan sayısıyla ilgili doğrudan bir bilgi vermez. Bir sektörün GSYİH'ye katkısı azalırken, çalışan sayısı aynı kalabilir veya farklı oranlarda değişebilir (örneğin, verimlilik artışı nedeniyle daha az kişiyle aynı üretim yapılabilir). Dolayısıyla, bu verilere bakarak çalışan sayısıyla ilgili kesin bir yargıya varamayız. Bu yargıya ulaşılamaz.
Yukarıdaki analizler sonucunda, verilen grafik ve bilgilerden E seçeneğindeki yargıya ulaşılamayacağını görüyoruz.
Cevap E seçeneğidir.
