10. sınıf coğrafya 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo meb Test 3

Akarsu yatakları boyunca ve taşkın ovalarında kurulan yerleşim yerleri, sel ve su baskını riskine karşı oldukça savunmasızdır. Bu alanlarda afete dirençli yaşam alanları oluşturmak için coğrafi faktörlerin dikkatle değerlendirilmesi gerekmektedir.

Taşkın riski yüksek bir bölgede afete dirençli yaşam alanı oluşturmak için aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisine dikkat edilmelidir?

A) Akarsu yatağına yakın, alçak kotlu arazilerin tercih edilmesi.

B) Akarsu yatağından uzak, yüksek ve eğimli olmayan arazilerin seçilmesi.

C) Akarsu yataklarının daraltılarak, yapılaşmaya açılması.

D) Toprağın su tutma kapasitesini azaltmak için bitki örtüsünün yok edilmesi.

E) Sel sularını tutacak doğal göletlerin kurutularak yerleşime açılması.

Sevgili öğrenciler,

Bu soruda, taşkın riski yüksek bölgelerde afete dirençli yaşam alanları oluşturmak için hangi coğrafi özelliklere dikkat etmemiz gerektiğini bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Akarsu yatağına yakın, alçak kotlu arazilerin tercih edilmesi.

  Bu seçenek, sel riskini artırır. Akarsu yatağına yakın ve alçak kotlu araziler, sel sularının ilk ulaştığı ve en çok etkilendiği yerlerdir. Bu tür alanlarda yapılaşma, can ve mal kaybı riskini doğrudan yükseltir. Afete dirençli bir yaşam alanı oluşturmak için bu tür yerlerden kaçınılmalıdır.

• B) Akarsu yatağından uzak, yüksek ve eğimli olmayan arazilerin seçilmesi.

  Bu seçenek, afete dirençli yaşam alanları oluşturmak için en uygun yaklaşımdır. Çünkü:

  Akarsu yatağından uzak olmak: Yerleşim yerini, akarsuyun taşması durumunda oluşacak doğrudan sel sularının etkisinden korur.

  Yüksek olmak: Yerleşim yerini, olası sel sularının ulaşamayacağı bir seviyeye çıkararak su baskını riskini azaltır.

  Eğimli olmamak: Hem yapılaşma için daha stabil ve güvenli bir zemin sunar hem de heyelan gibi ikincil afet risklerini azaltır. Ayrıca, çok dik eğimli arazilerde hızlı yüzey akışı sel riskini artırabilirken, eğimli olmayan veya hafif eğimli araziler daha güvenlidir.

  Bu özelliklerin birleşimi, yerleşim yerlerinin sel ve su baskınlarına karşı daha güvenli olmasını sağlar.

• C) Akarsu yataklarının daraltılarak, yapılaşmaya açılması.

  Bu uygulama, akarsuyun doğal akış rejimini bozar ve suyun taşıma kapasitesini düşürür. Daraltılan yataklarda su seviyesi daha hızlı yükselir ve sel suları daha kolay taşarak çevredeki yerleşim yerlerini tehdit eder. Bu, sel riskini ciddi şekilde artıran bir hatadır ve kesinlikle yapılmamalıdır.

• D) Toprağın su tutma kapasitesini azaltmak için bitki örtüsünün yok edilmesi.

  Bitki örtüsü (ağaçlar, çalılar, otlar), yağmur sularını emerek toprağın su tutma kapasitesini artırır ve yüzey akışını yavaşlatır. Bitki örtüsünün yok edilmesi, toprağın erozyona uğramasına, suyun hızla akmasına ve sel riskinin artmasına neden olur. Bu da kesinlikle kaçınılması gereken bir durumdur.

• E) Sel sularını tutacak doğal göletlerin kurutularak yerleşime açılması.

  Doğal göletler, sulak alanlar ve bataklıklar, sel sularını depolayarak akarsu yataklarındaki su seviyesinin aniden yükselmesini önleyen doğal tampon bölgelerdir. Bu alanların kurutulup yerleşime açılması, sel sularının depolanacağı alanları ortadan kaldırır ve sel riskini artırır. Bu tür doğal alanlar korunmalı ve hatta güçlendirilmelidir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, taşkın riski yüksek bir bölgede afete dirençli yaşam alanı oluşturmak için en doğru yaklaşım, akarsu yatağından uzak, yüksek ve eğimli olmayan arazilerin seçilmesidir.

Cevap B seçeneğidir.