Türkiye, farklı coğrafi özelliklere sahip bir ülke olduğu için çeşitli doğal afet riskleri taşımaktadır. Aşağıdaki afet türlerinden hangisine karşı alınacak korunma önlemi, mekânın özelliklerine göre diğerlerinden farklı bir yaklaşım gerektirir?
A) Heyelan
B) Deprem
C) Çığ
D) Orman yangını
E) Sel
Doğal afetlere karşı alınacak korunma önlemleri, afet türünün özellikleri ve mekânın coğrafi yapısına göre farklılık gösterir. Bu soruda, hangi afet türüne karşı alınacak önlemin diğerlerinden farklı bir yaklaşım gerektirdiği sorulmaktadır.
- Heyelan (A): Heyelan, toprağın veya kayaların eğim boyunca aşağı doğru hareket etmesidir. Korunma önlemleri genellikle eğimin stabilitesini artırmaya yöneliktir. Bu önlemler arasında istinat duvarları yapmak, drenaj sistemleri kurarak suyun toprağa sızmasını engellemek, riskli yamaçları ağaçlandırmak veya yerleşim yerlerini riskli bölgelerden uzaklaştırmak gibi mekânın fiziksel özelliklerini doğrudan etkileyen ve değiştiren uygulamalar bulunur.
- Deprem (B): Deprem, yer kabuğundaki fay hatları boyunca meydana gelen ani hareketlenmeler sonucu oluşan sarsıntılardır. Depremleri önlemek veya fay hatlarının hareketini durdurmak mümkün değildir. Depreme karşı alınacak korunma önlemleri, depremin kendisinden ziyade, depremin neden olduğu yıkıcı etkileri en aza indirmeye odaklanır. Bu, özellikle yapıların depreme dayanıklı inşa edilmesi, mevcut yapıların güçlendirilmesi, doğru zemin etüdü yapılması ve imar planlarının fay hatları dikkate alınarak düzenlenmesi gibi "yapısal" ve "imar" odaklı yaklaşımları gerektirir. Yani, doğal olayın kendisini değil, onun insan yapımı çevre üzerindeki etkisini yönetmeye çalışırız.
- Çığ (C): Çığ, kar kütlesinin eğim boyunca hızla aşağı kaymasıdır. Korunma önlemleri, karın birikmesini veya hareketini kontrol etmeye yöneliktir. Çığ setleri, kar perdeleri, ağaçlandırma, yapay çığ düşürme ve riskli bölgelere yerleşim yasağı gibi doğrudan mekânın kar örtüsü ve eğim özellikleriyle ilgili fiziksel müdahaleler içerir.
- Orman yangını (D): Orman yangınları, ormanlık alanlarda çıkan ve kontrolsüz yayılan yangınlardır. Korunma önlemleri, yangının çıkışını engellemeye veya yayılmasını kontrol altına almaya yöneliktir. Yangın şeritleri açmak, gözetleme kuleleri kurmak, erken uyarı sistemleri geliştirmek, yanıcı madde birikimini azaltmak ve halkı bilinçlendirmek gibi orman ekosisteminin yönetimiyle ilgili yaklaşımlar içerir.
- Sel (E): Sel, bir bölgenin su altında kalmasıdır. Korunma önlemleri, suyun akışını kontrol etmeye ve yerleşim yerlerini sudan korumaya yöneliktir. Barajlar, setler, dere ıslah çalışmaları, ağaçlandırma (erozyonu önleyerek su tutma kapasitesini artırmak için), erken uyarı sistemleri ve riskli bölgelere yerleşim yasağı gibi su yönetimi ve mekânsal planlama odaklı fiziksel müdahaleler içerir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, heyelan, çığ, orman yangını ve sel gibi afetlerde korunma önlemleri genellikle doğal olayın kendisini veya onun yayılma mekanizmasını doğrudan etkileyecek fiziksel müdahaleler (setler, duvarlar, ağaçlandırma, drenaj vb.) içerir. Ancak depremde, doğal olayın kendisi (yer sarsıntısı) engellenemediği için, korunma önlemleri daha çok insan yapımı çevrenin (binalar, köprüler, altyapı) bu sarsıntıya karşı dayanıklılığını artırmaya odaklanır. Bu durum, mekânın özelliklerine göre diğer afetlerden farklı bir yaklaşım gerektirir.
Cevap B seçeneğidir.
