Orta Çağ İslam devletlerinde uygulanan ikta sistemi ile Selçuklu ve Osmanlı devletlerindeki tımar sistemi arasında aşağıdaki benzerliklerden hangisi bulunmaz?
A) Toprak gelirleri karşılığında asker besleme yükümlülüğü
B) Devletin vergi toplama ve asker ihtiyacını karşılama amacı
C) Merkezi otoritenin taşradaki gücünü artırma hedefi
D) Toprağın mülkiyetinin ikta/tımar sahibine ait olması
E) Üretimin sürekliliğini sağlama amacı
Sevgili öğrenciler, bu soru Orta Çağ İslam devletlerindeki ikta sistemi ile Selçuklu ve Osmanlı devletlerindeki tımar sistemi arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları anlamamızı istiyor. Özellikle, bu iki sistem arasında hangi özelliğin bir benzerlik OLMADIĞINI bulmamız gerekiyor. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Toprak gelirleri karşılığında asker besleme yükümlülüğü: Hem ikta sisteminde hem de tımar sisteminde, toprak gelirlerini toplayan kişi (ikta sahibi veya sipahi), bu gelirler karşılığında devlete belirli sayıda atlı asker (cebelü) yetiştirmek ve savaş zamanı orduya katılmakla yükümlüydü. Bu, her iki sistemin de temel bir benzerliğidir.
- B) Devletin vergi toplama ve asker ihtiyacını karşılama amacı: Her iki sistem de devletin merkezi hazinesine yük olmadan, taşradan vergi toplamasını ve ordunun asker ihtiyacını karşılamasını amaçlamıştır. Bu da her iki sistemin ortak bir amacı ve dolayısıyla bir benzerliğidir.
- C) Merkezi otoritenin taşradaki gücünü artırma hedefi: İkta ve tımar sahipleri, bulundukları bölgelerde devletin temsilcisi konumundaydılar. Vergi toplama, asayişi sağlama ve üretimi denetleme görevleriyle merkezi otoritenin taşradaki etkisini ve kontrolünü artırıyorlardı. Bu da ortak bir hedeftir.
- D) Toprağın mülkiyetinin ikta/tımar sahibine ait olması: İşte bu nokta çok önemli! Hem ikta sisteminde hem de tımar sisteminde toprağın asıl sahibi DEVLETTİ (miri arazi). İkta veya tımar sahibi, sadece o toprağın gelirlerini toplama ve kullanma hakkına sahipti, toprağın kendisinin mülkiyetine sahip değildi. Toprağı alıp satamaz, miras bırakamazdı. Bu nedenle, bu ifade her iki sistem için de geçerli değildir ve dolayısıyla bir benzerlik olarak kabul edilemez.
- E) Üretimin sürekliliğini sağlama amacı: Hem ikta hem de tımar sahipleri, kendi gelirlerinin ve asker besleme yükümlülüklerinin devamı için toprağın sürekli olarak işlenmesini ve üretimin devam etmesini sağlamak zorundaydılar. Köylülerin toprağı terk etmesini engeller, üretimi teşvik ederlerdi. Bu da her iki sistemin ortak bir amacıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, ikta ve tımar sistemlerinde toprağın mülkiyeti devlete aitti, ikta/tımar sahibine değil. Bu nedenle, "Toprağın mülkiyetinin ikta/tımar sahibine ait olması" ifadesi, bu iki sistem arasında bulunmayan bir benzerliktir (çünkü her ikisi için de yanlıştır).
Cevap D seçeneğidir.
