🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 11. sınıf tarih dersinin 2. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek ana konuları özetlemektedir. Sınavınız genellikle I. Dünya Savaşı'ndan başlayarak Milli Mücadele dönemini ve Kurtuluş Savaşı'nın önemli aşamalarını kapsar.
📌 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
Bu bölümde, I. Dünya Savaşı'nın nedenlerini, Osmanlı Devleti'nin savaşa nasıl girdiğini, hangi cephelerde mücadele ettiğini ve savaşın Osmanlı için sonuçlarını iyi bilmelisiniz.
- Savaşın Genel Nedenleri: Sanayi İnkılabı'nın getirdiği hammadde ve pazar arayışı, sömürgecilik yarışı, devletlerarası bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak Devletleri), milliyetçilik akımının etkisi.
- Savaşın Özel Nedenleri: Almanya ile İngiltere arasındaki rekabet, Fransa'nın Alsas-Loren'i geri alma isteği, Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası, Avusturya-Macaristan ile Rusya'nın Balkanlar üzerindeki çıkar çatışmaları.
- Osmanlı'nın Savaşa Girişi: İttihat ve Terakki'nin Alman hayranlığı, kaybedilen toprakları geri alma isteği, kapitülasyonlardan kurtulma arzusu. Goeben ve Breslau gemilerinin Karadeniz'e geçip Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı resmen savaşa girdi.
- Osmanlı Cepheleri:
- Taarruz Cepheleri (Saldırı): Kafkas (Rusya'ya karşı, Sarıkamış faciası), Kanal (İngiltere'ye karşı, Süveyş Kanalı'nı ele geçirme).
- Savunma Cepheleri: Çanakkale (İtilaf Devletleri'nin İstanbul'a ulaşmasını engelledi, Mustafa Kemal'in ün kazanması), Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin.
- Yardım Cepheleri: Galiçya, Makedonya, Romanya (Müttefiklere yardım amacıyla).
- Savaşın Sonuçları: İttifak Devletleri'nin yenilgisi, imparatorlukların (Osmanlı, Avusturya-Macaristan, Rus, Alman) yıkılması, yeni devletlerin kurulması, Milletler Cemiyeti'nin kurulması.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren ağır bir antlaşmadır. Özellikle 7. madde (İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek) ve 24. madde (Doğu Anadolu'da altı ilde karışıklık çıkarsa işgal edilebilecek) işgallere hukuki zemin hazırladı.
⚠️ Dikkat: Mondros'tan sonra başlayan işgaller, Milli Mücadele'nin başlamasının en önemli nedenidir.
📌 Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi
Bu bölüm, Osmanlı Devleti'nin işgaline karşı Türk milletinin direnişini ve Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Milli Mücadele'nin nasıl örgütlendiğini anlatır.
- İşgallere Karşı Tepkiler:
- Cemiyetler:
- Yararlı Cemiyetler (Milli Varlığa Yararlı): İşgallere karşı bölgesel direniş örgütlediler (Kilikyalılar, İzmir Redd-i İlhak, Trakya Paşaeli vb.). Amaçları bağımsızlık ve toprak bütünlüğünü korumaktı.
- Zararlı Cemiyetler (Azınlıkların Kurduğu): Büyük devletlerin desteğiyle kendi bağımsız devletlerini kurmayı amaçladılar (Pontus Rum, Mavri Mira, Hınçak, Taşnak vb.).
- Zararlı Cemiyetler (Milli Varlığa Düşman): Manda ve himayeyi savundular veya saltanata bağlı kaldılar (İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, Teali-i İslam vb.).
- Kuvâ-yi Milliye: İşgallere karşı halkın kendi imkanlarıyla oluşturduğu düzensiz silahlı direniş birlikleriydi. Bölgeseldi, düşmanı oyalamada etkili oldular ancak düzenli orduya ihtiyaç duyuldu.
- Mustafa Kemal Paşa'nın Milli Mücadele Liderliği:
- Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya gönderildi. Asıl amacı Milli Mücadele'yi başlatmaktı.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto eden mitingler düzenlenmesini istedi. Milli bilinci uyandırmayı amaçladı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı ("Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir."), gerekçesi ("İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir.") ve yöntemi ("Milletin azim ve kararı kurtaracaktır.") belirtildi. İlk kez üstü kapalı olarak ulusal egemenlikten bahsedildi.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel bir kongre olmasına rağmen ulusal kararlar alındı. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." "Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, Milli İradeyi hakim kılmak esastır." "Manda ve himaye kabul edilemez." ilk kez açıkça reddedildi.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Milli Mücadele tek elden yürütülmeye başlandı. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) ile Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) arasında yapıldı. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu.
- Misak-ı Millî (Milli Ant): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edildi (28 Ocak 1920). Türk vatanının sınırları çizildi. Kapitülasyonların kaldırılabileceği, azınlık haklarının komşu ülkelerdeki Müslümanlara verilen haklar kadar olacağı belirtildi.
- TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920): İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis açıldı. Milli Egemenlik ilkesine dayalı yeni Türk Devleti'nin temelleri atıldı.
💡 İpucu: Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi Amasya Genelgesi'nde, "Manda ve himaye reddi" ise önce Erzurum'da, sonra Sivas'ta kesin olarak ifade edildi.
📌 Kurtuluş Savaşı Cepheleri ve Diplomatik Gelişmeler
Bu bölümde, Milli Mücadele'nin askeri safhası olan Kurtuluş Savaşı'ndaki cepheler, önemli savaşlar ve diplomatik sonuçları ele alınır.
- Doğu Cephesi:
- Komutan: Kazım Karabekir Paşa.
- Savaşanlar: TBMM'ye bağlı düzenli ordu (15. Kolordu) ile Ermeniler.
- Sonuç: Ermeniler yenildi, Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) imzalandı. TBMM'nin ilk askeri ve siyasi başarısıdır. Doğu sınırı güvence altına alındı.
- Güney Cephesi:
- Savaşanlar: Kuvâ-yi Milliye birlikleri ile Fransızlar ve Ermeniler.
- Önemli Merkezler: Antep, Urfa, Maraş. Halkın direnişiyle düşman püskürtüldü. Bu şehirlere "Gazi", "Şanlı", "Kahraman" unvanları verildi.
- Sonuç: Fransızlarla Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) imzalandı. Güney sınırı büyük ölçüde çizildi, Hatay hariç.
- Batı Cephesi:
- Komutan: İsmet İnönü.
- Savaşanlar: TBMM'ye bağlı düzenli ordu ile Yunanlılar. Kurtuluş Savaşı'nın en şiddetli ve kaderini belirleyen cephesidir.
- Önemli Savaşlar:
- I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye (ilk anayasa) kabul edildi, İstiklal Marşı kabul edildi, Londra Konferansı düzenlendi, Moskova Antlaşması imzalandı.
- II. İnönü Savaşı (23 Mart-1 Nisan 1921): Yunanlıların ikinci saldırısı püskürtüldü. Mustafa Kemal'in "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz!" sözü bu savaş sonrası söylendi.
- Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1921): Düzenli ordunun tek yenilgisi. Meclis, Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verdi.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Mustafa Kemal'in "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emriyle kazanıldı. Türk ordusu taarruz gücüne ulaştı. Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos-9 Eylül 1922): Kurtuluş Savaşı'nın son ve kesin zaferi. Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen çıkarıldı.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını bitiren, diplomatik safhasını başlatan antlaşmadır. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarıldı.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk Devleti'nin bağımsızlığını ve uluslararası alandaki varlığını resmen tanıyan antlaşmadır.
- Önemli Kazanımlar: Kapitülasyonlar kaldırıldı, azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı, savaş tazminatı alındı (Karaağaç), Boğazlar Komisyonu'na bırakıldı (ileride Montrö ile çözülecek), Hatay hariç bugünkü sınırlar büyük ölçüde çizildi.
- Çözülemeyen Sorunlar: Musul meselesi (İngiltere ile), Hatay meselesi (Fransa ile), Boğazlar'ın tam egemenliği (Komisyon nedeniyle).
📝 Özetle: I. Dünya Savaşı'nın ağır sonuçları, Milli Mücadele'yi doğurdu. Mustafa Kemal önderliğinde örgütlenen Türk milleti, cephelerde kazandığı zaferlerle bağımsızlığını Lozan'da tescilledi ve yeni Türk Devleti'nin temellerini attı.
