Kanun-ı Esasi ($1876$), Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olup, meşrutiyet rejimine geçişin en önemli adımıdır. Bu anayasa, Osmanlı siyasi hayatında köklü değişiklikler öngörmüştür.
Aşağıdakilerden hangisi, Kanun-ı Esasi'nin getirdiği yeniliklerden biri değildir?
A) Padişahın yetkilerini sınırlaması
B) Halkın seçme ve seçilme hakkını tanıması
C) Parlamento (Meclis-i Umumi) sistemini kurması
D) Yargı bağımsızlığını güvence altına alması
E) Saltanat sistemini tamamen kaldırması
Sevgili öğrenciler,
Kanun-ı Esasi, Osmanlı Devleti tarihinde çok önemli bir dönüm noktasıdır. Bu anayasa, mutlak monarşiden meşrutiyet rejimine geçişi sağlamış, yani padişahın yetkilerini anayasa ve halkın temsil edildiği bir meclis aracılığıyla sınırlamıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek Kanun-ı Esasi'nin getirdiği yenilikleri ve getirmediği durumu bulalım:
- A) Padişahın yetkilerini sınırlaması: Kanun-ı Esasi'den önce padişahın yetkileri neredeyse sınırsızdı. Ancak anayasa ile birlikte padişahın yetkileri yazılı kurallara bağlandı, kanunlara uygun hareket etme zorunluluğu getirildi ve yasama yetkisini Meclis-i Umumi ile paylaşmak durumunda kaldı. Bu, kesinlikle büyük bir yeniliktir.
- B) Halkın seçme ve seçilme hakkını tanıması: Kanun-ı Esasi ile birlikte Meclis-i Mebusan adında bir halk meclisi kuruldu. Bu meclisin üyeleri, belirli şartları taşıyan erkek vatandaşlar tarafından seçiliyordu. Bu durum, Osmanlı tarihinde halkın yönetime katılımının ilk adımı ve önemli bir yeniliktir.
- C) Parlamento (Meclis-i Umumi) sistemini kurması: Kanun-ı Esasi, iki meclisten oluşan bir parlamento sistemi (Meclis-i Umumi) öngörmüştür: Padişah tarafından atanan üyelerden oluşan Meclis-i Ayan ve halk tarafından seçilen üyelerden oluşan Meclis-i Mebusan. Bu, Osmanlı siyasi hayatında daha önce görülmemiş, modern bir yönetim biçimiydi ve büyük bir yenilikti.
- D) Yargı bağımsızlığını güvence altına alması: Kanun-ı Esasi, yargıçların görevden alınamayacağını ve mahkemelerin bağımsız olduğunu belirten maddeler içeriyordu. Bu, hukukun üstünlüğü ilkesinin yerleşmesi ve yargı sisteminin daha adil işlemesi adına atılmış önemli bir adımdı ve bir yenilikti.
- E) Saltanat sistemini tamamen kaldırması: Kanun-ı Esasi, saltanat sistemini tamamen kaldırmamıştır. Aksine, padişahlık makamını korumuş, ancak padişahın yetkilerini anayasa ile sınırlayarak onu "anayasal monark" haline getirmiştir. Yani, mutlak monarşiden anayasal monarşiye geçiş sağlanmıştır. Saltanatın tamamen kaldırılması, çok daha sonra, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu aşamasında, 1922 yılında gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, Kanun-ı Esasi'nin getirdiği bir yenilik değildir.
Bu bilgiler ışığında, Kanun-ı Esasi'nin saltanat sistemini tamamen kaldırmadığı açıkça görülmektedir. Kanun-ı Esasi, saltanatın varlığını sürdürmüş, ancak yetkilerini kısıtlamıştır.
Cevap E seçeneğidir.
